qabiil waa bixisiyo, balo laga ducaystee

ka barya Ilaahay, inuu naga badbaadshee

_____________________________________________________________________

 RUWAAYADDII

BIXISO

      Iyo

Baxnaano

MAY 2002

Fikraddii:

Cabdiqani suldaan-Yuusuf suldaan-Caateeye

London UK

HANNAANKA RUWAAYADDA

1.   HORDHAC                                                                  

1.1.      Micnaha Bixiso

1.2.       Ujeedada Ruwaayadda

1.3        Jillidda  Ruwaayadda

1.4.       Kaalinta Ruwaayadda

1.5.             Wax tarka Ruwaayadda

1.6.             Mustaqbalka Ruwaayadda

1.7.       Mahadnaq iyo Gunaanad

2.   SHEEKADA RUWAAYADDA

2.1.   Bixisada Koowaad:   

2.1.1          Dagaalkii Xoreynta Soomaali Galbeed  

2.1.2          Ruushoow bax

2.1.3          Guul lagaaga danbeeyay, Guulba maaha

2.2    Bixisada Labaad:      

2.2.1     Bilowgii Asxaabta Mucaaridka

2.2.2     Af-ganbigii dhicisoobay

2.2.3     Mamnuuciddii Sunta Cagaaran

2.3.   Bixisada Saddexaad:   

2.3.1          Qaybsanka Soomaaliyeed

2.3.2          Dagaalkii qabiilooyinka

2.3.3          Qoxootiga iyo qurbaha

3.   MASRAX QAABEEDKA RUWAAYADDA

3.1        Magacda Jillayaasha

3.2.             Heesta furitaanka……………. …..Baraarugaay Ummadyahay

3.3.             Masraxa koowaad………………..Dagaalkii SomaliGalbed

3.4.             Masraxa Labaad………………….Barni iyo Bilan   

3.5.             Masraxa Saddexaad……………..Bile iyo Bilan..Hees jacayl ah…Libaaxley

3.6.             Masraxa Afraad…………………..Guul lagaaga danbeeyay, bixii mucaaradka

3.7.             Masraxa Shanaad………………..Bilowgii budhcadnimada

3.8.             Masraxa Lixaad……………………

3.9.             Masraxa Todobaad

3.10.          Masraxa Siddeedaad

3.11.          Masraxa Sagaalaad

3.12.          Masraxa Tobnaad

3.13.          Masraxa Kow iyo Tobnaad

3.14.          Masraxa Labo iyo Tobnaad

3.15.          Masraxa Saddex iyo tobnaad

3.16.          Masraxa afar iyo tobnaad

3.17.          Masraxa Shan iyo tobnaad

3.18.          Masraxa Lix iyo tobnaad

3.19.          Masraxa Siddeed iyo tobnaad

3.20.          Masraxa Sagaal iyo tobnaad

3.21.          Masraxa Labaatanaad.

1. HORDHAC

1.1.  BIXISO

Ruwaayadan an ugu magic daray ‘Bixiso iyo Baxnaano, oon usoo gaabin karno sida ‘BixisBaano’, waxan ugu horreyntii u bixiyay magaca ‘Bixiso oo kaliya. Hase yeeshee magacaas oo kalidii ahi wuxu keenay woxoogaa naxdin iyo caddaalad la’aan laga dareemi karo. Waa xaqii in ummadda soomaaliyeed ay ku habsatay ‘bixiso’ ku ajburtay inay baabi’iyaan qarankoodii kalana qaybsamaan. Sidoo kale waxa xqiiq ah in dad badan oo soomaaliyeed iyo dalal kale oo adduunka ahi ay wali rabaan midnimada iyo wada jirka soomaaliyeed. Sidaa daraadeed, haddii kaliya uun laga hadlo, bixiso oo lagu dari waayo inuu xal jiro, caddaalad uma sugayso marxaladda lagu jiro iyo midda laga soo gudbayba. Haddaba aniga oo taas qaddarinaya ayaan magacii bixiso ku ladhay magaca Baxnaano, oo dheeli tiri kara miisaanka ruwaayadda.

Ruwaayadda Bixisbaano, oo ka soo maaxatay maskaxdayda waxay tahay mid an muddo badan kasoo shaqaynayay. Ma aha mid an maalin iyo laba toona ku hindisay, ku abaabulay kuna hir galiyay. Hawl adag ayaan u galay, hillin dheer ayaan u maray, hammi badan ayaanan  ku keenay. Macnaheedu waxa weeyi, inaan u huray maalkayga, muruqayga iyo maskaxdaydaba si an u mujiyo muwaaddininimaddayda dad iyo dal jacayl. Waxan sidaa daraadeed ku hanweynahay in ruwaayaddani ay noqon doonto mid la hiigsado, oo inta horey u socodka ah ee midnimada somaaliyeed jeceli  tilmaansadaan, tiigsadaan, tusmaystaan, taariikhdana galiyaan.

1.2.   Micnaha Bixiso

Ereyga bixiso, sida markaaba dad badani u fahmi doonaan, waa baro bixiso amma mucjiso kaa saarta hooygaaga oo ku tusta amma kugu ajburta inaad fasho fal fajaciso leh. Waxan filayaa in murtida ku xusan baalka hore innagga siisay faahfaahin kooban waxay tahay ‘bixiso’. Murtidaas, mid kale oo la mida ah siina sharraxaysa macnaha bixiso ayaan halkan ku xusayaa:

“Adigoo baraad la’oo, ka badqaba dhibaatada

Marbay balo ku qaadaa, Bixisadu ku kicisaa

Buulkii ad lahayiyo, baydkiyo  rugtaadana

kaa barabixisaayooy, bood oo ku tidhaah orod

Bad iyo qabo berri kale, amma buuro dhaadheer

Billaawiyo marbayna, bunduq kuu dhiibtaayooy

Biime galisaa naftaada, una badheedhaa halise”

                                                                     ….Ateye..May 2002…

1.2. Micnaha Baxnaano

Erayga ‘Baxnaano’ isagana sidoo kale waxan filayaa inuu yahay habari kastay. Waxan ka wadaa in micnihiisu yahay mid jilicsan oo cid waliba  fahmi karto.

“Adoo baadiyoobayoo, boholyooboo lumay

Baahi iyo adoo, oon iyo qaba bukaan

Beerkana ka ooyoo,  ku bugleeyo wadnuhu

Boqorkii ILAAH marbuu, Kuu bidh-bidhiyaa ilayse

Marbuu kuu birmadaa ruux,baylahadaada necbiye

Bad-baadiyo markaasaad, banxnaano heshaaye”

                                                                      …Ateye..May 2002..

1.3.  Ujeeddada Ruwaayada

Ujeeddadda ruwaayaddan waxan u qaybin karaa sida ku xusan qaybta soo socota ee halku dhiggeedu yahay “ Sheekada Ruwaayadda”. Qaybtani waxay u baahantahay in aad lo dhuuxo, loona darso si loogala soo dhex baxo nuxurka iyo salka ruwaayadda. Waa laga yaabaa in dadka qaarkii aanay  wakhti badan u haysan  inay sheeko dheer akhristaan rabaanna inay masrax qaabeedka ruwaayadda u tallaabsadaan. Haddaba dadkaas iyaga ah waxan halkan ugu soo gaabinayaa, in ujeedada ruwaayaddu ku salaysan tahay burburka ku dhacay ‘qaranka soomaaliyeed’ oo kasoo bilaabmay dagaalkii Soomaali galbeed ilaa imika. Iyo sidoo kale xal raadinta loogu jiro  dib usoo celinta midnimada ummadda soomaaliyeed iyo dib u dhisida qaran somaaliyeed oo si xalaal iyo xaq ah loo  qotomiyo.

1.4.  Jillidda Ruwaayadda

Ruwaayaddu waxay isugu jirtaa majaajillooyin googoos ah, heeso waddani ah oo baraarujin iyo qiiro waddanninimo leh, iyo heeso jacayl ah. Qaybta Masrax qaabeedka Ruwaayadda ayaan ku qaadaa dhigi doonnaa halka uu qof waliba matalayo. Burburka soomaaliyeed ee loo gooogoostay gobol gobol wuu ku jiraa ruwaayadda waana wadnaha sheekada. Si an qofna ama gobol gooni ahna farta ugu fiiqin amma u magacaabin waxan u bixinnay magacyo ka duwan kuwa ay la baxeen  gobaladaas isu magacaabay jammhuuriyado amma dawladnimmo. Tusaale, waxad ruwaayadda ka dhex heli doontiin magacda kala ah sida: Badland, Buurland, Banland, IWM.

Sida xaqiiqda ah, magaca ‘SOOMAALI’ maahin mid qof kaliya, qooys kaliya ama qabiil kaliyi leeyahay oo lagu tilmaami karo, lagu tuhmi karo, looga tagi karo, laguna tumaatiyi karo. Sidaa iyo si le’eg Calanka muujinaya xorriyadda Soomaaliyeed ee buluuga ahi,isaguna maahin mid cid kaliyi leedahay oo loogu cadhoon karo laguna cadaadin karo.  Labaduba waa summadda iyo astaanta isu keenta dadka soomaaliyed, la’aantoodna isma af garaneen iskumana nimaadneed, isku dal iyo dadna ma ahaaneen. Ummadda soomaaliyeed kama taganna xaqiiqdaas, intooda badana way garanayaan oo uma baahna in laga dhaadhiciyo taasi.  Markaas, fili maayo inay ruwaayaddu yeelan doonto mucaarad badan oo muddici ku noqda, muxaafid badan oo u riyaaqa mooyiye. Ha is jeclaadaan amma ha is nacaane, soomaali waa wada somaali, badduna waa isku dhadhan. Taas ayaan leehay ha ogaadaan cadawga shisheeye ee soomaaliya leedahay.

1.5.  Kaalinta Ruwaayadda

Maahin ruwaayaddii ugu horreysay ee laga dhigo qurbe amma qof qurbe joogaayi sameeyo, mana aha middii ugu horreysay ee jacayl iyo waddani labadaba isku meel isugu keenta. Hase yeeshee waa ruwaayaddii ugu horreysay een anigu shaqsi ahaan saameeyo. Waa maskax cusub, dhallin cusub, mabda’a cusub iyo magac cusub, oo dhammaantood ku salaysan xaqiiq iyo dhacdooyin dhab ah oo soo maray ummadda soomaaliyeed. Ruwaayaddani waxay iila muuqataa inay wakhtiga jilliddeeda masraxu qaadanayo ka dheer yahay ruwaayadaha an soo arki jirnay ee caadiga ah, sobatoo ah waxan ka hadlaynaa taariikh.  Waxan rabnaa inaan dadka taabsiinno tabaalaha iyo tala xumida qabiilku leeyahay iyo qiimaha iyo qaayaha ay qaranimmo iyo xorriyaddi leedahay. Waa ruwaayad dhiillo, dhaliil iyo dhiirri galin intaba isugu jirta, taasina mid dheel-dheel iyo wakhti dhumuc yar ku dhammaan karta maahin.  Haddii su’aal ka joogto sidee waddani iyo jacayl meel isugu iman karan?. Jawaabtu waxay tahay burburka soomaali ku dhacay wuxu saameeyay oo kala geeyay kala fogeeyay, kalana qariyay dad badan oo isugu jira waalid iyo ubad is jecel, wiilal iyo gabdho is jecel,ehel iyo qaraabo is jecel.  Dal jacayl iyo dad jacayl weeyi jawaabta sugan.

Ugu danbayn waxan ku taamayaa, taag iyo tamarna an isugu geynayaa sidii ay ruwaayaddani u gali lahayd kaalinta ugu sarreysa ee ruwaayadaha cusub ee qarnigan.

1.6.  Waxtarka Ruwaayadda

Haddii Su’aal ka jirto maxay ruwaayaddani u tari kartaa dadka iyo dalka soomaaliyeed. Waxan ku jawaabi lahaa soomalidu waxay tidhaahdaa, ‘qof waxa ku siiya ma waydid,  qofse wax kuu sheega ma heshid’. Abwaanada iyo fanaaniintu hadyadda ugu weyn eey dadkooda iyo dalkooda siiyaani waa wax u sheeg. Ruwaayaduhuna kaalintaas waxa u sheegga, war galinta ummadda ayay heerarka ugu sarreeya kaga jiraan. Ruwaayadan an sameeyayna kuwaas uunbay la mid tahay. Haddii macaash amma maal kasoo bixi karana waxan ku ballan qaaday inaan ku taageero ololaha waxbarashada ee ka socda degaanka AWDAL iyo daryeelka ubadka agoomaha eh ee isla degaankaasi. Gobol kasta oo soomaaliyeed oo ogolaada in ruwaayaddan lagu dhigo,iyaga ayaa lagu taageeri doonaa wixii kasoo baxa ruwaayadda marka gobolkooda lagu dhigo.

1.7.  Mustaqbalka Ruwaayadda

Mawlaha muqaddaska ah ayaa og mustaqbalka wax kasta oo adduunkan jiraayiba uu mudani doono. Hiwaayaddaydu waxay tahay in ruwaayaddan noqoto mid raadkeedu aad u qoto dheeraado, oo qof kasta oo soomaaliyeed gaadha. Waxan ku talo jiraa in la gaadhsiiyo dhamman meel kasta oo soomaali ku nooshahay oo dalka dibadiisa iyo gudihiisa ahba.  Waxanan Ilaahay ka baryayaa inaan goob joog u ahaado meelkasta oo laga dhigayaba. Waxa kale oon tabaabulshaynayaa sidii ruwaayaddan loogu muujin lahaa filim ahaan amma video film ahaan. Qoraalkeeda waan badin doonaa haddii Eebe idmo, oo buug badan ayaan ka daabaci doonaa, aaladaha caalamiga ah ee inernetka loo yaqaanana waxan uga samayn doonaa Gole(site) leh maqal iyo muuqaal intaba

1.8.  Mahadnaq iyo Gunaanad

Mahad Ilaahay ayaa leh, mudnaanna rasuulkeenii Muxammad. Dhammaan dadka intii igu dhiirri galisay inaan hir galiyo himiladdayda iyo hammigayga ayaan hambalyo iyo bogaadin hooya leehay.  Waxa ugu horreysa xaaskayga Xaliimo-luul oo igu taageertay hir galinta ruwaayaddan iiguna dul qaadatay wakhtiga an u dayacay hawshan qoraalkeed iyo qabanqaabadeda. Waxa kale oon mahadnaq badan u celinayaa dhammaanba xubnaha ururka AWDAL DEVELOPMENT ORGANISATION:http//:www.Awdaldevelopment.org,oo iyagana an ka helay dhiirri galin badan. Sidoo kale xubnaha forumka Voice of Awdal oo ka dhiibtay ra’yigooda una riyaaqay Ruwaayaddan.

Waxan ku gunaanadayaa qaybtan Hordhaca ee ruwaayadda inaan dadkayga iyo dalkayga hooyo ugu duceeyo inuu Daayim Ilaahay ku ilaaliyo daymo naxariis leh kana yeelo dal jira iyo dad isku jiidh naxa.

2.  SHEEKADA RUWAAYADDA

Sheekada ruwaayaddu waxay tahay qolofta amma dahaadhka iyo ujeedada ruwaayadda. Dalkeena, ma jiraan ruwaayado badan oo la qoray oo tix raac an ku samayn karo. Dhawr la qoray ooy ka mid yihiin ruwaayadda Shabeel Naagood ee Xasan Sh.Muumin iyo Wad iyo wacad ee Cusmaan Askari, midkoodna ma sharxin ama  ma bal-ballaadhin amma culays badan ma saarin sheekada guud ee ruwaayadda. Waxay dhammaantood toos uga bilaabmaan qaab masraxeedka ruwaayadda, oo ah ubucda ruwaayadda. Waa lagu dacwiyi karaa ama lagu doodi karaa in qaab masraxeedka ruwaayaddu bandhigayo sheekada ruwaayadda.  Dabcan, marka la dhex joogo masrax taasi waa run, oo dhacdooyinka  iyo silsilada taxanaha ee masraxa lagu arko ayaa laga fahmi karaa sheekada ruwaayadda.

Hase yeeshee marka ay qoraal noqoto, xaalku waji kale ayuu yeelan karaa. Aniguna waxan ku murmayaa oon rabaa inaan meel mariyo in ay ila qumman tahay in sheekada ruwaayadda lagu nuux-nuuxsado oo si ballaadhana loo qoro. Tusaale, haddii la rabo in dagaalkii labaad ee adduunka laga qoro sheeko, isla sheekadaasna loo rogo film, qorida sheekadu way ka dheeraan kartaa, jilidda sheekada. Marka la jilayo sheeko ee loo badalo ruwaayad ama filim, qasab maaha in waxkasta oo sheekada ku jiray la jilo. Kaliya waxa la soo qaataa uun inta ku habboon wakhtiga u cayiman in ruwaayaddaa ama filimkaa lagu dhigo.

Hadal iyo dhammaan waxan shaqsiyan aaminsanahay in hannaanka qoraalka ee ruwaayadaha soomaaliyeed u baahan yahay hawl badan iyo hannaan la isku waa faqo. Sidaa daraadeed waxa qoraalka ruwaayaddani an ka dhigayaa mid u noqota tusaale kuwa danbe.

Sheekada Ruwaayadda Bixisbaano, waxan u kala qaybinayaa sidan:

2.1.       BIXISADA KOOWAAD

Bixisada koowaad waxay ka bilaabantay dagalkii lagu qaaday Itoobiya ee lagu xoreynayay soomaali galbeed kuna danbayeeyay oohinta. Waa laga yabaa in abwaaniinta qarkood, amma indheer garadka iyo dadka u dhuun daloola siyaasaddu si kale u dhigaan ooy yidhaahdaan bixisada Soomaaliyeed way ka horreysay dagaalka oo waxay ka bilaabantay Kacaankii October. Amma way ka danbaysay Dagaalkaas oo waxay bilaabantay maalintii taliskii milatari la tuuray. Si kastaba ha ahaatee anigu waxan ku adkaysanayaa sida an u fahmmay ugu horreyn, waxanan usii kala qaadaa dhigi doonaa sida hoos ku xusan. Inkastoon sidaa ku adkaysanayo haddana waa in maskaxsda lagu hayo in sida xaqiiqda ah aanay riwayadina ka wada bilaabmi karin amma ku wada dhammaan karin sida sheekadu tahay. Tusaale, haddii an is dhinaahno ka bilaaba riwaayadda sida sheekadu isgu xidhiidhsantahay waxa laga yaabaa inaan wakhtiba loo helin ooy ruwaayaddu dheeraato, daawadayaashaana xiisuhu ka lumo. Sidaa daraadeed waxan ku rajo weynahay in riwaayadu ka bilaabanto, halkii ugu sokeysay ee bur-burka soomaaliyeed ka bilaabmay, taasi oo ah qaran jabkii soomaaliya.  Waa markii taliska  Milatari la ridayaye.

2.1.1. Dagaalkii Xoreynta Soomaali Galbeed

Soomaaliya oo NEG, oo si an loo dagi doonin u deggan, bash- bash iyo barwaaqana bahardaada, ayaa subax ku waabariisatay baaq dagaal oo lagu ballaadhinayo Soomaali-weyn. Baaqaas oo heer qaran ahaa, kana soo burqaday maskaxda madaxda iyo masuulka ee wakhtigaas dalka jiray ayaa aad oo loogu bogay iyadoon labo Cali is weydiinin wuxu noqon doono mustaqbalku. Bulshadii dalka ku noolayd , badhkii  hubka qaaday mooyiye, badkhkii kalana sacab, sahay, iyo subraarba way ku taageereen. Looma kala hadhin, oo Rag iyo Dumar, carruur iyo cirroolaba hareerraha ayaa la qabtay halganka xoreynta dhulka soomaaliyeed ee gacanta gumaysi madaw ku jiray. Shucuurta iyo jawiga dadku wuxu isku shareeray cirka, caaddifad  iyo qiira waddanninnimo ayaana saaqday dhammaanba ummadda.

Abwaanada iyo fanaaniintu heesaha iyo gabayada ayay laba rogeen oo sidan hoos ku qoran isku dhaafay:

   Gobanimaddoonka soomaaliyeed ee galbeed, gafka uma dulqaataan  

   Geesi Ilaah ma xilee, caaway haddaan go’o, geeridu macaan tahay

   Geesiyaasha dhaartoow, nafta geed ku soo xidha

   Soomaali waa gob, waa geesiyaal ku dhaartay gayigooda daaficiisa

   Olaliyaay isticmaarka olaliyaay,

   Anfariirtay dunidiiyee, dagaalkaa kusii wada;

   Erya, erya, erayaay;

   Adoonsibay nala rabaane iyaga ololku ha leefo;

   Maantana malagii ku dili lahaa Mingistoow, midigtaan ku haynaa;

   Halgan iyo xornimmo doon, maxay Xuunsho ka ogtahay;

   Taliska nugulee, niyad jabka ahee, nafla caariga;

  Talis yahaw wareersani war li’idaa, wallee war li’idaa;

   Ninkii dhoof ku yimidabay, geeridu dhibaysaa; iyo qaar kaloo badan.

Wariyayaasha idaacadaha iyo saxaafadduna waxay baahiyeen daayacaddaha iyo anshax xumida taliska Xabashi, iyagoo leh:

   Taliska macangaga maata layska ah

   Taliska jahwareersan

   Taliska ummulla dooxa ah iyo

   Taliska ulaha boocda ah ku tukubaya IWM.

Sida qaalibka ah way anfariirtay dunidii, waana loo qaadan kari waayay in dalkii Afrika ugu da’da weynaa een waligii la addoonsanin inuu isagu wax addoonsado mooyaane, uu galay af Libaax. Arrintani way ka farxin wayday dawladaha waawayn gaar ahaan kuwa diintoodu tahay Christianka, oo u arkay xad gudub laga galay diintooda. Xeelad iyo tabaabulshe ayayna dalalkaasi galeen si xoogga soomaaliyeed loo quwad jabiyo, sharafta Xabashi xaggooda ku lahaydna loo soo celiyo. Xaqiiqdu waxay tahay oo dad badani aamminsan yihiin in dalalkani yihiin laftarkoodu kuwii markii horeba ku dhiirri galiyay taliska Soomaaliyeed inay soo ceshadaan dhulkoodii la qaatay. Xogta meesha taaliyana markaa waxay noqonaysaa in bur-burka soomaliyeed ahaa mid mar hore iyo mar danbaba laga taliyay, lagana danbeeyay. Ilaa iyo imikna loo qaadan karo inuu yahay mid ladaba socdo oon la rabin quwad danbe iyo qaran danbe oo Soomaaliyeed oo dhisma.

2.1.2. Ruushoow bax

Dabinkii loo qoolay ayuu taliska soomaaliyeed ku dalaq yidhi, oo wuxu isku daandaansaday quwad kale oo markaa ka mid ahayd kuwa ugu waawayn adduunka. ‘raalli kaama nihin oo kumma rabnee ruushoow na dhaaf’ ayuunbaa mar qudha hadana lagu so baraarugay. ‘shuba hadda shuba, ruushoow bax’ ayaa lagu wada hadaaqay. Bal an eegno cidda ka shubta ayuu ruushna ku ballan qaaday. Meel an doonayay, roob igu eri, ruush iyo Kuubaba waallagu taageray inay itoobiya bad-baadiyaan.

2.1.3. Galbeed waalla xoreeyay, waarsaase gaagixisay

Waxa xigtay ‘abaadiroow soo ururi caashaqa’. Galbeed waalla xoreeyay waarsaase gaagixisay, walleese laguma gam’o ayaa lagu sameeyay ruwaayado iyo heeso kale. Niyad jab, jahwareer, iyo naxdin filan waa ah ayaa ku dhacday dadkii iyo ciidankii wada jirka dagaalka ugu jiray. Illeyn talo iskuma kaa sheegto ayaa lagu taamay. Ciidamaddii horey usii jeeday, dib ayay usoo jeesteen. Kuwii bililiqaha ka faa’iidaysanay faraha ayay kaga gubteen, kuwii daacadnimada u dagaalammayayna wadnahaa dalooshamay.

2.1.4  Guul lagaaga danbeeyay, guulba maaha

Dhinaca itoobiya waxa kasoo yeedhay digasho iyo dacaayado, ‘guul lagaaga danbeeyay guulba maaha ayay ku hadaaqeen wariyayaashii idaacadda laanta af’soomaaligu. Waxayna ku heeseen ‘waxba kaama daahnoo, dib u fiirsan waydee, dabintood qaniintaa siyaad kuu danbaysaye’.  Shaki ayaa halkan ku jira in dadkii iyaga daraadood dabka loogu dhacay, ay ka ahaayeen daacad rabeenna dagaalkan iyaga lagu xoreynayay. Malaha lagalamaba tashan lamana waydiinin?. Mise dantooda ayaa ku jirta inay kolba kii guulaysta u sacab tumaan?.

Waa iska caadi in marka dagaal dhaco guul iyo guul darraba, uu bur-bur dhaqaale iyo siyaasadeedna yimaaddo. Xalka ugu weyn ee looga gudbaayina wuxu yahay in la badalo maamulka taliska, oo hannaan cusub iyo hoggaan cusub la keeno. Hase yeeshee taasi had iyo jeer maahin mid raalli galisa amma qancisa, kalidood tashayaasha militariga ah ee AFRIKA. Nasiib darrana sidaasi ayay u dhacday  oo xukumaddii milatari ee SOOMAALIYA, ruugga ayay sii aasatay.

Ciidamadii dagaalka kasoo noqday ee markii hore sharafta iyo qiimaha lahaayi, way qiimo jabeen wayna quwad jabeen. Waxay ku soo jeesteen dadkoodii, waxay noqdeen dugaag iyo bahalo dad qalad ah halbasada jiidhka ummaddoodii. Waxana bilaabmay, karaahiyo iyo nacayb hor leh.

2.2.        BIXISADA LABAAD

Bixisada labaad waxay ka bilaabantay guul darraddii iyo burburkii ka dhashay dagaalkaasi. Sida hoos ku xusan ayaanan usii qaadaa dhigi karaa:

2.2.1.  Afganbigii dhicisoobay

Karaahiyaddii iyo nacaybkii ka bilaabmay guul darraddii dagaalka ayaa wuxu sal u noqday in is tuhun ka dhex dhasho taliska. Saraakiishii badnaa ee darajooyinka loo saaray sida xiddigaha cirka, si ay ugu dhiirridaan dagaal galinta ciidamada ayaa tiro dhaaf noqday. Warwar iyo cabsi ayay taasi galisay taliska dalka oo in saraakiishaasi lakala dhimmo ayaa noqotay xal. Ninka la odhan jiray CIRRO oo isagu damac gooniya oon laga warqabin lahaa ayaa hawshaas loo xil saaray. Wuxuna ku tallaabsaday xasuuq an taarikhdu illoobi karin oo ah inuu meel isugu uririyo boqolaal saaraakiil ah, dabadeena si waxshinnimmo leh oo gaadmo ah ugu gumaado madfac. Saraakiishaas waxay ku geeriyoodeen gacantii talliskooda, iyagoo Ilaahay markii hore ka nabad galiyay gacantii cadawgooda. Waa ayaan darro, waa nasiib darro, waa murugo da’a wayn oo maan gad ah maskaxdana ka go’i karin.

Dahagar qabe dhulka ayaa u dhaq-dhaqaaqee,CIRRO wuu sii ruqaansaday oo mar haddii uu madhiyay kuwii ka hor iman lahaa amma kula loollami lahaa madaxtinimmada, wuxu is yidhi ka faa’iidayso fursaddan qaaliga ah. Iyadna waa bixiso’e, subax ayaa lagu wabariistay “waabaa baryay, bilicsan”. Waa gacan ku dhiigle rabay inuu gacan ku dhiig le kale oo kasii weyn gacan dhiig leh ku  rido. Cirro iyo qabiilkii uu bahaysanayay way ridi kariwaayeen qarankii uu hogaaminayay taliksa BARRE.  Allaha sahlo Libaax seexdaybay niman salaaxeene ayay sheekadu u dhacday, Kacaankii seefta ayuu galka kala baxay. Nabad diidoow dabin baa ku xidhan lagugu dili doono, CIRRO iyo ragiisii seeftii kacaanka ayaa la kor saaray oo surka ka gooysay. Af-ganbigii dhicisoobay iyo canaasiirta yar-yar ee qaran dumiska ah ayuu noqday hal-haysaka madaxweyne BARRE.

2.2.2.  Bixii Xisbiyada  Mucaaridka

Af ganbigii dhicisoobay waxa laga dhaxlay arrimmahan hoos ku xusan:

   Inaanay sinaba u dhici karin in qabiil ridi karo qaran wakhtigaas la joogay

   In af-ganbi dalka gudihiisa lagu abaabulo lagu guulaysani karin

   In taliskii Barre bilaabay mabda’a ku dhisan qaybi oo xukun

   In qofkii madaxa kor u taagaba qoorta la gooyo ama xabsi lagu

      cayuuqo

   Lafo geel iyagaa la’isku jabiyaaye in nin waliba, nin kale oo qabiilkisa

     ah lagu diro.

Arrimahaas an soo sheegnay iyo kuwo kale oo badan, waxa ka dhashay inay bilaabmaan Axsaab mucaarid ah oo qori caaradii wax ku doonayi. Xisbayadaas oo ku salaysan qabiilo ayaa waxa abaabulay kuna biiray ciidammo iyo siyaasiyiin markii horaba ka tarsinaa dawladda militariga ah.  Haku biiraan amma ha abaabulaane waxa lama filaan noqotay in ay soo bahaystaan kuwii markii horeba ay ka horjeedeen ee cadawgooda ahaa ee eryaay iyo dilaayba la isugu daray. Magan ayay u noqdeen amxaar, manfac ayay la quuteen, minan bay la galeen, midig saarbayna la yeesheen. Halkaas ayay ka bilaabantay waddaniyad la’aanta dadka soomaaliyeed oo noqotay tusbax furtay. Musheekhdii ayaa qayliday oo tidhi, ninka lasoo safta gaal isagoo ku soo duulaya walaalkii islaam ee isla markaa isaga iyo gaalka uu la socdo meel lagu wada dilo, xabaalna lagu wada aaso, markaa xisaabtoodana si isku mida uun baa loo qaadaa aakhiro.

Taliska military arrintan wuxu kaga hor tagay inuu yidhaahdo waa qabiilooyin ka horjeeda qaran. Culimada diinta iyo oday dhaqmeedyadana wuu isticmaalay. Hase yeeshee taliska laftarkiisu mid, diin, dhaqan, iyo binnu aadnimo dhanna u qadariya maahayn. Maydadka daka lagu tuhmay inay mucaarad yihiin amma taageeraanba, ayaa la jiiday suuqyada HARGEYSA iyo magaalooyin kale oo dalka ka tirsan. Ceelashii ayaa dadka iyo xoolahaba loo sumeeyay. Reero dhan ayaa loo xasuuqay inay la qabiil yihiin nin ama labo noqday mucaarid. Dumarkii iyo carruurtii ayaa ka nabad gali waayay Askartii jaahilinta ahayd ee taliska BARRE. ‘Gabadh Aabaheed kufsaday ayay ku ooyi ayayse ka ooyi’, ayaa la eersan, ayaa la eedayn, ayaa loo ordi ayaase laga ordi.

Ka la dilayo, ka wax dilaya, ka mucaaridka ah iyo ka muxaafidka ah intuba waa isku dad, dal, diin, iyo dub, waliba waa isku qabiil iyo hadana qooys. Markase dawlad taagan tahay, kolleyba iyada ayaa la saaraa qaladka, oo Gabadha uu kufsaday Askarigii Ilaalin lahaa ee difaaci lahaayi, ILAAHAY mooyiye cid kale ooy u qayshato ma jirto. Ubadka la agoomeeyay ee waalidkood lagu hor dilayna, cid kale ooy u qayshadaan ma jirto ILAAHAY mooyiye. Haddana waliba waxa laga sugayay inay ku heesaan, calanku waa adeerkay, ciidu waa adoowgay, Aaboow siyaad. Aabe Siyaad, hadduu dilay Aabahaa, kuuma ahay Aabo, ka mucaaridka ahina hadduu maatadii gabraartay kuuma noqon karo magan.

Haddaba marka Dawladdii iyo taliskii la hiifayay, lana habaarayay, uu hodmo, hoggaankuna u go’o, wixii kale ee dhibaato ah ee dhaca, yaa haddana la saari?.

2.2.3.  Dabargooynta Qaadka(Sunta cagaaran).

Ciidamo tiro iyo tayaba badan ayaa la isugu soo ururiyay gobolada lagu tuhmayay mucaaridka ee badhtanka, Bari iyo Woqooyiga dalka. Ciidamadaas waxay u baahnaayeen maal galin badan iyo mashquulin badan si ay hawshooda u fuliyaan. Si labadas xal ee kala ah maalgalinta iyo mashquulinta loo helo, wuxu talisku ku dhawaaqay arrin kale  mucjiso iyo fajaciso leh. Waa baaqii  lagu mamnuucayay qaadka. Markiiba waxa  is gaadhay baaqii, oo durba waxa qaadkii loo bixiyay, mukhaadaraadka, sunta cagaaran IWM. Waa wax lala fajaco, sida kooxaha fannaaniinta, abwaanada, wakaaladaha, IWM ee dalku ay ula qabsadeen qaararada madaxtooyada. Markiiba heeso ayaa la laba darandoorriyay sida kuwa magacdoodu hoos ku qoran yihiin:

  Ruuxii qaadka cuni, wuu qaddimaa salaadka, amma wuu qalleeyaa

  Ii qaad, u qaad, is qaad

  xaaraamaynta qaadku, xaq soor weyi guud

Maamulka dalku, wuxu sobab uga dhigay dabar gooynta qaadka, in lacag badan oo qaadka lagu gataayi ay gasho dalka Itoobiya oo cadawga Soomaaliya ah. Hase yeeshee marmarsiinyahani kama jawaabin su’aasha ah, maxaa loo gubay beerahii qaadka ee dalka ku yaallay, haddii la diidayo qaad laga soo iibsado ITOOBIYA?. Xaqiiqdu waxay ahayd, talisku wuxu rabay inuu mashquuliyo ciidamada qalabka siday una sameeyo nidaam ay lacag ku sameeyaan.

Ciidamadu maarkiiba waxay bilaabeen:

  inay ka ganacsadaan qaadka, ooy dalka soo galiyaan

  inay xidh-xidhaan, dilaan, ganaaxaana qof kasta oo lagu qabto qaadka

  Inay la wareegaan baabuurta iyo guryaha dadka qaadka keena IWM.

Mashquulintaas iyo maalgalintaas ciidamadu waxay taliska siisay ka muddo kale oo dalka uu sii maamulo, warwarkuna uu ka sii yaraado. Hase yeeshee colaadii shicibka iyo ciidamadda way sii kordhisay.

2.3             BIXISADA SADDEXAAD

Bixisada saddexaad ahna midda ugu hal qabsiga weyn waxay ka bilaabantay rididii taliska Maxamed Siyaad Barreh. Sida hoos ku xusana ayaanan u sii laf guri karnaa:

2.3.1

Kacaankii lagu sheegay barakadu wuu yeelan waayay karaamo iyo burhaan uu wax kaga qabto Umadda gaddooday. Madaxweynihii dalka ee muddada badan loogu heesi jiray, nooloow madaale ha dag-dagin, ‘siyaadoow noo waar’ iyo nooloow, nooloow siyaad, iyo ‘dhulka Aabhisii, ma dhuuntoow siyaad’, ayaa dhabanahays iyo dhaygag ku danbeeyay. Hurgumo iyo ciilna la hillaabtay oo hangoolaysi kaga baxay xaruntii iyo xafiiskii uu ku xididaystay.  Madaxweyne Siyaad, waxa mar laga wariyay inuu yihdi ‘dal wuu iga hadhiye dadse iga hadhi maayo’ , anigu shaqsiyan ma maqal isagoo kalmmaddaas leh. Si kastana ha ahaatee waxa xaqiiq noqotay in qoloftii dalku wali taagan tahay, hase yeeshee dad sheegan kara dalkaasi kuna dhaadan kari aanay aad u badnayn.  ‘Kab xumo ma hadhee, kab laawe ayaa hadha’ayay soomaalidu tidhaahdaa, adduunyada wax la mida majiro, dal xor ah oon dad iyo dawladlahayn.

Xubnihii Mucaaridka ee muddo badan cadaadis iyo cagta kacaanka hoostiisa ku jiray ee miciyaha lisanayay ayaa haad u helay inay Dalkoodii hooyo kusoo laabtaan. Haseyeeshee cuqdad la’aan iyo cadho la’aan kumay soo noqon, oo waxay bilaabeen aargoosasho iyo argagaxisannimmo aad iyo aad u qara weyn.  Woqooyi, tallaabadii ugu horreysay eey SNM qaadeen axay ahayd inay soo weeraraan, dad iska dhigay

Woqooyi ilaa Koonfur midna lagama dhalin xukummad dhiig la’aan  dhagar la’aan iyo dhib la’aan ku dhidbanta. Cidna marka horeba kama sugaynin arxan nin markiisi horeba dammiirkiisu siiyay inuu cudud shisheeye u ciidansado dalkiisa. Woqooyi, dhiiggii xukummadda militari ka daadisay mid ka badan ayaa ka daatay dhexdooda.  Koonfurna daa hadalkeedaba oo ilaa maantadan an qoraalkan samaynayo oo ah 28^th May 02, dhiig ayaa ku daadanaya. Sidaa daraadeed gunaanadka qaybtani wuxu yahay, qabiil ayaa ka quwad batay qaran.

3.          QAAB MASRAXEEDKA RUWAAYADDA

3.1.           Magacda Jillayaasha

1.                 Bashiir:              Xiddigga Ruwaayadda-kaalinta waddaniga

2.                 Biliso:                Xiddigta Ruwaayadda- kaalina waddaniga

3.                 Bile:                  Xiddiga Ruwaayadda-kaalinta jacaylka

4.                 Bilan                 Xidigta Ruwaayadda-kaalinta jacaylka

5.                 Barkhado           Bashiir Hooyadii

6.                 Sh Barkhad:       Bashiir Aabihii

7.                 Barni:                Bile hooyadii

8.                 Bayddan:           Bilan hooyadeed

9.                 Buraale:            Bile Aabihii

10.             Budle:               Biliso walaalkeed-budhcad

11.             Budhe:              Biliso walaalkeed-budhcad

12.             Badhe:              Biliso walaalkeed-budhcad

13.             Balaale:            Dhuuni qaate

14.             Bulxe:               Oday dagaal(warlord)

15.             Buuni:               Oday dagaal (warlord)

16.             Bade:                Oday dagaal(warlord)

17.             Biixi:                 Oday dagaal(warlord)

18.             Bahdoon:           Waddani Djibouti, midnimo soomaaliyeed

19.             Baaruud :          Lawyer Soomaliyeed-qurbe

20.             Basra:               Gabadh soomaaliyeed-qurbe

21.             Biirsade:           Oday Soomaaliyeed-qurbe

22.             Biirsato:            Biirsade xaaskiisa

23.             Biiriye & Biiriya: Carruurta Biirsade iyo biirsato

24.             Bullaale:            Oday Soomaaliyeed-qurbe  

3.2.           Masraxa Koowaad: Heesta Furitaanka

Dhammaan dadka jillaya ruwaayadda ayaa soo galaya masraxa, waxayna wada jir ugu luuqaynayaan, heesta hoos ku xusan. Xiddiga Koowaad(Bararuje) iyo xiddigta Labaad(Biliso) iyo sidoo kale Xiddiga Labaad iyo Xiddigta labaad ayaa midba mar qaadayaa hal bayd oo heesta ka mid ah. Kooxduna mar walba way ka daba qaadayaan.

Baydka Koowaad

Kooxda:   Baraarugaay, Baraarugaay

Baraarugaay, Ummadyahay

Baraarugaay.

Bashiir:

Qabiil waa bixisiyo,

balo laga ducaystee

Ka barya Ilaahay,

Inuu naga bad-baadshee

Kooxda:   Baraarugaay,Baraarugaay,

Baraarugaay Ummadyahay

Baraarugaay

Kooxda:   Baraarugaay, baraarugaay

Baraarugaay Ummadyahay

Baraarugaay

Baydka Labaad

Biliso:      Waar dalkeenii baaba’a

Baadiyoow dadkeenii

Boholyoow iyo ciiliyo

Baahibay qabaane

Kooxda:   Baraarugaay, baraarugaay

Baraarugaay ummadyahay

Baraarugaay.

 Biliso:     Baraarugaay, baraarugaay

               Baraarugaay ummadyahay

Maanta way bannaantahee

Kooxda:   Baraarugaay, baraarugaay

Baraarugaay ummadyahay

Baraarugaay.

Baydka Sadeexaad

Bile:        Cadawbaa baallahiyo

Barbarradeena joogoo

Soomaali bur-burkeeda

Baga intaa yidhaahdee

Baraarugaay, baraarugaay

Baraarugaay ummadyahay

Maanta way bannaantahee

Kooxda:   Baraarugaay, baraarugaay

Baraarugaay, ummadyahay

Baraarugaay.

Baydka Afraad

Bilan:      Nin Billaawe qaatoo,

Boqna jaray walaalkii

Isna biixidiyio

Bawdaduu is jabiyee

               Baraarugaay, Baraarugaay

Baraarugaay ummadyahay

Maanta way bannaantahaye

Kooxda:   Baraarugaay, baraarugaay

Baraarugaay, ummadyahay

Baraarugaay.

3.3.           Masraxa Labaad: Majaajilada Koowaad

Waxa soogalaya Oday barre oo u yeedhaya golihiisii:

BARRE:      Wakiilayahow wanaagsani, warbaan idin siinayaaye

  Weedhayda dhagaystoo, qaata waana amare

  Walaalaheenii maqnaa iyo, soomaali weynbaan rabaa

  Cudud waafiyoo, cadaw waabin kartiyo

  Wadne biraynu leenahay, iyo wadaniyiin waabanaynin

  Waa inaynu halgan biloowno, intaan waagu bariisan

GOLE:       Guddoomiyihii wacnaayoow, waan garanay hadalkaaga

 Gar weeyi xaajadu, gob weeyi hadlku, guul weeyi baaqu

 Waa gurmadkii galbeediyo, halgan la galaaye, gacanbaan

 Kugu siinnay, geyigana dhammaan, waan guubaabin doonnaa

BARRE:      Soomaali weyn, Soomaali weyn, Soomaali weyn

GUDDI:      Ha midoowdo, ha is raacdo, ha noolaato, nooloow adiguna

BARRE:      Noolaada idinkuna

BARRE:      Hawsha ha la bilaabo

Goluhu wuxu ku heesayaa: 

Hoo hoho hoo hoho hoo hoho hoo, Allaah, Alaah, Alaahu Akbar

Soomaalidaa galbeedeey, maalintaad, sugayseen saaka waalla joogaa, halgankiyo dagaalkuna sunne maahee waa faral.

Daaha ayaa xidhmaya, masraxa koowaadna halkaas ayuu ku dhammaaday

Wararkii idaacdaha iyo heesihii gobanimmadoonka ahaa ayaa ayaa hoosta ka soconaya, oo guul iyo gobanimmo ku baaqaya ilaa iyo inta lasoo gaadhayo

Guul darradii dagaalkii iyo dub usoo noqoshadii ciidanka soomaaliyeed.

3.4.   Masraxa Saddexaad: Majaajiladda Labaad

Wali waxa lagu jiraa dagaalkii soomaali galbeede

Waxa soo galaysa Hooyo Barni oo sagaal wiil ooy dhashay, sagaalkuba galeen dagaalka. Waxay la dar-daarmaysaa gabadheda kaliya ee qooyska ugu hadHhay waa BILISO. Ka dib way baxaysaa, Barni, oo waxa kasoo daba galaysa Bishaaro. Dhawr jeer marka hadal ay is waydaarsadaan waxay u anbabaxayaan Iskuulka.

BARNI:      Aabahaa sigad mar hore waakii seef cadaawee qaadoo,   soomaalinimmuu u dhintaye, Sagaalkaygii wiilee, Siiciid, iyo  samatar,saleebaan,iyo sulub, Sakariye iyo siyaad, Samarron,iyo Samriye iyo waliba  Sugaalna; Sahanbay iyana galeen dhammaanooy, xoreynayaan Soomaali Galbeede; siday noqon Allaa oge, bal an u barino Saatir inay Samato baxaanooy,soo nabad noqdaane; Adiguna ha siidan,soohdinta cilmigee, sayniskiyo baro suugaantiyo aqoonta,

BILISO:     Hooyaday Suubbaneey, samairku qaali weeyi,adna waad saaciddaaye, sidoo kale aniguna, saluugi maayo warkaaga, salna fududaani maayee; Saatirna waan baryi inuu u sikhiro walaalahay, Soomaalina u gar-garee; Suugaantana kuma fiicniye, Sayniskaan baranayaa.

BISHAARO: Bilisooy,bishaaraan kuu hayaaye, warkii ugu danbeeyey

    Amxaaro waalla baacsady, barqadii shalayna Goday waalla    

    xoreeyay, Biyo kulule waa xor, jigjigana calnkiibaa ka dul

    babanaaya.

BILISO:      BBC daan ka maqalaye, bal inna soo bixi an Iskuulkii qabanee.

BISHAARO: Naa mayee wallaahi waxa sheegay Cawke(iyada oo sii socota)

                Oo wuxu yidhi, taliska ulaha boocda ah ku tukubaya ayaa 

 cardaadiqaha laga dhigay. Saanad iyo hub xoog lehna waa laga        

 furtay, taliska macangaga maata layska, ummalla dooxa ah.

Way baxayaan daahuna wuu xidhmayaa

3.4.           Masraxa Afraad:  Majaajilada Saddexaad

Waxa soo galaya BILE oo woxooga isla hadlaya kadibna waxa ka soo daba galaysa BILAN, heesta koowaad ee jacaylka ayayna ku wada qaadayaan.

BILE:   Duqii Aabahayna dagaalbuu ku jiraa, oo ciidamuu daadihiyaa, diraysna wuu sitaa, qoribaana degta u saaran. Aniguna kaba sii darniyoo, jacaylbaan daadihiyaaye, dee miyuu iga diracsan yahay, illaeyn anba difaac iyo weerarbaan ku jiraaye.

BILAN:  Haye BILE, waan ku arkaa inaad isla hadlaysee, ma hawlbaa kugu soo korodhay, ma dagaalkiibaa war laga soo shegay.

BILE: Dagaalku wali waa guul, duqiina wuu wacan yahay.  Anigaase ku fikirayay dalkaaga ma u halgantaa, dadkaaga ma u dirirtaa, oo ma gashaa

Dagaalka.

BILAN:  Haddaad taa galisay haabka, anna kaa hadhi maayoo, waan kula gali dagaalka.

BILE:  Maya, maya,   ha o dhanin sidaasi, kaa aadi maayo dagaal, kuu diri maayo, meelna kaa tagi maayo.

BILAN: taasaan kaa rabaye, dhagayso.

HEESTA LABAAD(Libaaxley)

Baydka Koowaad

Laam Alif ku yaalliyo

Sida loox quraanaad

Laabta ugu qorantahee

Lingax wadnahaygiyo

Legga iyo jiidhka

Kuna liganbaad tahee

Laas biyo macaanoo

Libaaxley ku yaalloo

Loo qabo harraadbaan

Ladanoow  ku moodaa

Baydka Labaad

Lillaahi quruxdaadu

Sida luuliyo dheemman

Lagac bay tidhaahdaaye

Loollan hadii loo dhigi

Lama helo adduunyadan

mid leh quruxdaadane

Laan ubax hadheeyoo

Libaaxley ku taalloo

Dabayluhu lullayaan

Ladaneey ku moodee

Baydka Saddexaad

Leyl iyo dharaarba

Sidii lay heleelay

Luudis baan ahaye

Lugooyadii jacaylkaa

I laammeedhinaysoo

Ladi waayay jiifkee

Laas biyo macaanoo

Libaaxley ku yaalloo

Loo qabo harraadbaan

Ladanoow ku moodaaye

Baydka Afraad

Amba laxawga caashaqu

Siduu kuugu lagdadaybuu

Itaal iigu laxaadsadee

Lahbaddiyo oonkiyo

Lurkan i halleelayna

Luunka adaa gooyn kara

Laan ubax hadheeyoo

Libaax ley ku taalloo

Dabayluhu lulayaan

Ladaneey ku moodee

Masraxa Shanaad:

Guul lagaaga danbeeyay guulba maaha

Dagaalkiii ayaa dhammaaday, waxana billaabmay, bixiddii Mucaaradka, masraxa waxa soo galaya BURHAME oo soo dhawaynaya koxaha xaggiisa u soo baxay.

BURHAME:        Soo dhawaada mucaaridoow, midigtayda soo gala

  Minankayga jooga, maraqayga dhuuqa, manfacayga  quuta, 

  maryahayga xidha, mabd’a ayga qaata, malahayga 

  fuliya,Geyigiina muquunsha, maatadiina dooxa, madax

  kaliya

  diida, middiyahayga qaata, mid wallooba yeello gobol ad

  maamusho adigu; midnimmo diida guud, soomaalinnimana  

  yaanan  idinka maqlin: Ma fahamteen warkayga, mise waan sii    macneeyaa

MUCAARIDKII:   Waan fahamnay warkaaga, fudaydsan mayno mudane

        Taliskaa falaagada ahiyo, ummadduu fidmeeyayba

        Farhayaan ku qabanaynaa, fajacisaanu galinaynaa

        Waan kala faquuqaynaa, sidii tusbax furtayna

        Waan kala fala firdhin doonaa.

        FANTA SHIRU FII ARDI’

BURHAME:      FANTA-SHIRU FII ARDI, haa sax weeyi, sax weeyi, waa sidaan rabay,

                     alloow ma rag

                alloow ma rag. Haa sii socda imikana arrimmo kale oo 

                siyaasadeebaan ku jirnaaye, oo golahaygaan la tashanayaaye.

BURHAME:      Guulloow mahaddaa,hadday soo galeen gacantayda

                     Waa nimankii na gabraartayee, gooyay waaxyahayaga

                     Waa kuwii gantaallihiyo, gumuca nagu garaacayay

                     Goday iyo waa kuwii, galab iga qaaday jig-jiga

                     Waa kuwii garaadadaan lahaa iyo, galoonaydayda tuuray

                     Wallee galiilyadaan qabo, iyo ciilka igu gaamuray

                     Galalaftaan bilaabo, iyo guutooyinkaan kiciyo

                     Way ku kala guuri Soomaali, way ku kala guuri soomaali

                     magacoodana waan gubi.

                     Guulloow waa mahaddaa

                     Guulloow waa mahaddaa

                     Guulloow waa mahadda ayuu odhanayaa, oo gacmaha cirka u taagayaa

Sidaas ayuu masraxani ku dhammaanayaa.

Masraxa Lixaad

Sagaalkii Wiil ee Barni dhashay dagaalkana galay saddex ayaa nabadqab ku soo laabtay. Sadexdii wiilna waxay noqdeen shufto, mooryaan dad qalato ah. Calooshooda u shaqaystayaal weeyaan.

BARNI:    Sagaalkaygii Wiil saddexdii iiga hadhoow

              Same maxaad ku taliseen

              Soomaali maxaad ka yeesheen

              Sideed mooddeen wanaag

              Maxaad suubin rabtaan

              Bal i siiya warkiina

BUDLE:          Soomaalaan u dhimmanayaa,

                     Waxay ahayd Sobab la’aan

                     Soohdintaan ka gudbayaa

                     Waxay ahyd sobab la’aan

                     Amxaaraan saaraynaa

                     Waxay ahayd Sobab la’aan

                     Dal soomaaliyeed baa maqan

                     Waxa ahayd been la sameeyay

                     Saaka anigu waxan rabnaa idayl

                     Inaan sidano baasukahayga

                     Saarnaado qorigayayga

                     Kaan saaq ka helaba difaaco

                     Dilo Kaan  lacag I siinayn

                     Saro iyo daaro jeexanno

                     Sidaana an ku waaro.

BUHCAD:       Sidaa walaalkay sheegay

                    Sadarna loo noqon maayo

                    Waliba waxan ku sii daray

                    Kii saaqyo na siiya

                    Suldaankayaga weeyaan

                    Soomaalina wax nagama galine

                    Sidaan doonaan yeelaynaa

BUDHE:         Haa sidaabaa ku raacsanahay

                    Soomaali waxa nagama galine

                    Sidaan doonaan yeelaynaa

BARNI:        Ma sidaasaad isku raacdeen, Soomaali ALLAY leedahaye

                  Sidaad doontiin yeella. Sahandabaase laga sheekayn. Waa kuwaa

                  Ina rag waxa baabi’inaya’e Ilaahoow ii barakee inantayda               

                  Inaantayda BILISO.

Masraxa Todobaad

Qaran jabkii Soomaaliya

Waxa soo galaya BARRE oo shirinaya Golihiisa, kadibna ummaddii oo gadoodsan ayaa ku soo duulaysa xaruntiisii halkaas ayuu ku baxsanayaa, waxana bilaabmaya qaran jabkii Soomaaliyeed.  Waxa la burburinayaa, xafiiskiisii, Iskuuladii, taalloyinkii, dhulkii taariikhda lahaa.

BARRE:  Guba Mucaaridka, Gantaallo la dhaca, diyaarado ku garaaca, sumeeya ceelashooda, gacan cadaawayn nagu gooynayaan, Soomaliweyn bay diidayaan, gumaysibay nala rabaan, waa gacan ku dhiiglayaal, wa gabraaratoyin, waa canaasiir qaran dumis ah; waxaba ha ula hadhina.

GOLE:  Awood iyo itaal midna ulamaan hadhin, ubad iyo cirroolaba ummaan kale eexan, aqaladoodii waan gubnay, arligoodii waan olalinay; ummadse sida dibi gadooday lama horjoogsan karee, immikana Irrideenabay joogaane, odayahaw innaga eri meesha, intaanan layna iilin.

BARRE: Irridayba roogaan, iimaanlawayaal, iimaan laawaayaal, iimaan laawayaal, waar iga wada meesha.

Orod ayay kaga baxayaan meesha, kadibna olol iyo qarax ayaa bilaabmaya, waana burburkii iyo qaran jabkii soomaaliya.

Masraxa 8aad

Qixii iyo baro kicii ummadda

Waa lagu heshiin waayay, maamulkii dalka, qabiil-qabiil iyo koox koox ayaa la isugu duulay, budh-cad iyo mooryaan ayaa soo baxday, shicibkii iyo maatadii ayaa la gabraartay.

Waxa soo galaya BARAARUJIYE, oo markuu arko sida ummaddii isu gumaadayaan go’aansanaya inuu dalka ka dhoofo. Wuxu qaadayaa hees uu dalkiisa iyo calankiisa iyo ciiddiisa ugu ducaynayo. Hooyadii iyo Aabihii oo kalidii leh ayaa dar-daaran siinaya, waxayna leedahay hooyo iskaga dhoof meesha.

BARKHADO:   Baraakooloow wiilkaygii, baxsanaayeen ku curtoow

                    Boqorku mid kuu i siiyayee, kalidii ii bar-baarayoow

                    Bulshadii ad la noolaydiyo, bahdaadii waad aragtaa

                    Labo is bad-baadinaysoo, isku beer naxda ma lehe

                    Iimaankii ka boodoo, dadku way bahalaboone

                    Intaan adna lagu biraynin, iskaga bax meesha

BARKHAD:     Bashiiroow Aabo, warka intiisa badan

                    hooyadabaa ballaadhisay, anna badh yar baan odhane

                    Nin baladkiisa jeceliyo, wadani looma baahna

                    Nin ku baaqa soomaalinnimo,badaw baa loo yaqaanaa

                    Budh-cad haddaanad noqonayn, boobka ka qayb gala

                    Dee hijraddu way bannaantaheye, balad kale u dhoof aabo

BASHIIR:       Waalidkaygii qummanaayoo, dhagaystay warkiinna’e

                    Waanadiyo taladiinana, wadnahaan ku qaataye

                    Waddani lamma rabo, oo  weedhaa ogiye

                    Wadaadna lama jecla AABO, wacdiya dadkiisa’e

                    Adna waysada soo qaado, hooyadayna soo walwaal

                    Oo innaga wareejiya dalka, ilaa inta waayo samaad

                    U baryayaan SOOMAALI.

BARKHAD:      Adna waysada soo qaado, hooyadayna soo walwaal!

                     Hmm. Bal horta adigu sii soco, baaqi markaad soo celiso

                     Ayaan soo dhoofayaa annagunee.

BARKHADO:  

                    Haa waa sidaa HOOYO, bal adba caqlibaad leedahaye carar

                    maxaa dhaama, lacag markaad noo soo dirto, waan soo carari

                    doonaaye.  Oo inantii inaabtidaya ee BILISO, ha moogaan oo

                    ha illoobin.

BASHIIR:

Heesta Saddexaad

ALLAHA IDIN CAAWIYO

____________________

Baydka Koowaad

Walaalo Colloobaayi

Inay curaddo iska laayaanoo

Hooyo goblan cerceershaani

Waa caadadoodee

Soomaali Curyaantoo

Cududahay is jabiyeene

Halyeey u cartamiyo

Wali Ciiltire kamuu dhalane

Ciidayda Hooyiyo

Calankayga buluugoow

Ducaan kugu cidaadaye

Allahaydin caawiyo

Baydka Labaad

Waagii caddaadaba

Cuqdada laysku dilayiyo

Hayaayda la ciirsani

Waa camaladeenee

Soomaali is ciishoo

Cudur qabiilaa jirrabaye

Halyeey u cartamiyo

Wali ciil tire kamuu dhalanine

Ciiddayda Hooyiyo

Calankayga Buluugoow

Ducaan kugu cidaadaye

Allaha ku caawiyo

Masraxa Sagaalaad

Guurkii Bile iyo Bilan

Bile wuxu go’aansanayaa inuu qaxo oo dibadaha u dhoofo, sidaa daraadeed isaga iyo Bilan waxay ku tashadeen inay is mehersadaan. Meherka waxa goob  joog u ah Sheek Barkhad oo sheekha meherka ah, Bile, Bilan, Buraale oo ah Bile Aabihii, Bayddan oo ah Bilan Hooyadeed, Biliso oo ah Bilan saaxibaddeed iyo Bidhiidh oo ah Bile saaxiibkii.

Hadalka waxa furaya Bile Aabihii, BURAALE:

BURAALE:   Askaribaan ahaa ilaa abid, alifna aan dallacine

                 Ubadkaan dhaliyo Arligayagaan, adhaxda uga jabaayaye

                 Iimmaana waan ku qabay inaan, u adeego dhammaane

                 Ayaan darraa dhacday maanta, iyo amar Ilaahe

                 Ummaddii asqoowdoo, beeshay iimaankiiye

                 Waa kuwaa is eersday, ee is iilaya dhammaane

                 Waa kuwaa kala ka aguugay, een arrinsanaynine

                 Bal inay tahay ammuur culus, waxa kuu asteyn kara

                 Ilmahaygii baan rabaa, aqal inaan u dhisaaye

                 Intuu galin rugtiisana, dhoofbaan u abaabulaye

                 Amni la xumeeyaana dhalay, uur ku taa ladaniye 

                 Odhaahdeeda iga daaya, ambad weeyi soomaaliye  

BARKHAD:  Subxaan wa-qaadir, sarreeye waa Ilaahaye

                 Waa Rabbigii samaawadkiyo, siraaday Arladane

                 San ku neefliyo waa khaaliqii, Sameeyay noolaha’e

                 Sacabada an u hoorsannoo, an barino Saatirkeen

                 Inuu inna samato bixiyoo, soomaali bad-baadiyo

                 Inuu innoo sikhroo, sahlo ammuuraheena

                 Inuu sidrigeeniyo, sifeeyo quluubteenane

                 Sawhigan inna galayiyo, inuuu salawgu naga baxo

Ducadu markay dammaato waxa xigaya meherkii. Kadibna heestii arooska ooy ku luuqaynayaan BILISO iyo BIIXI.

Masraxa Siddeedaad

Heesta AROOSKA(Aroos lagu reeyo)

Baydka Koowaad

BIIXI

Raadkeedaba adduunyo

Rafaad lagama waayee

Wakhtigu waa mid rooniyo

mid kuu leh rakaadee

kuwaan raxan-raabinee

rayn-rayn ku waaree

Reerkooduna nagaado

Rabbi haydinka dhigo’e

Aroos lagu reeyoo

Oo lagu riyaaqo

Raxmadi ay ku hoorto

Rabbi haydinka dhigo’e

Baydka Labaad

BILISO

Roobloow wiilka iyo

Ruuneey gabadha is doorto

Labadii is rabee

Raalliyee is jecelee

Runtana ku heshiisee

Xaqagana isku raacee

Kala roorrin waligood

Rabi haydinka dhigo’e

Aroos lagu reeyo

Oo lagu riyaaqo

Raxmadi ay ku hoorto

Rabbi haydinka dhigo’e

Markay heestani dhammaato iyo aroosku, waxa xigaya dhoofkii Bile, daahuna wuu xidhmayaa.

Qaybsankii Soomaaliya

Afar oday dagaal(warlords), BADE, BIIXI, BUUNI, iyo BULXE ayaa kolba mid soo galayaa iyagoo kooxo dhawra midba wato.

BADE:  Inagu badaynu leenahay oo dhan walba innagaga xeeran, markaa waxaynu la baxaynaa BADLAND

Kooxda: Waan kugu raacnay BADOOW, waa innoo sidaa iyo BADLAND.

BADE:  waa inaynu boqorkeenii BURHAME  u sheegno, kadib way baxayaan

Waxa hadana soo galaya, BIIXI oo wata koox dhawr ah

BIIXI:  kuwii hore waxay la baxeen BADLAN, oo ma haddaa ma anagaan bado lahayn. Bal innaguna Buuro ayaynu leenahaye waxan la baxaynaa  BUURLAND

KOOXDII: Waan kugu raacnay BIIXI:  waa inayany boqorkii BURHAME u shhegno

Waxa soo galaya BULXE iyo kooxdiisa:

BULXE: maxay la baxeen, BADLAND iyo BUURLAND, OO ma annagaan bado iyo buuro lahayn. Annaguba bannaan baanu leenayahye waxan la baxaynaa BANNAANLAND. Inna bixiya waa inaynu boqorkeenii BURHAME  u sheegno.

BUUNI ayaa isaguna odhanaya, annagu wali bunduqii ayaanu sidaana, oo waxan la baxaynaa BUNDUQLAND.

Ruux dumar ah ayaa odhanaysa, anagu wali waalla nala bililiqaystaa oo waxan la baxaynaa BILILIQOLAAND. Mid kale ayaa iyaduna odhanaysa annagu wali waan barooranaynaa oo waxan nahay BAROORLAND.

Intii ayaa hadana kolba mid soo noqayaa oo la hadlayaa BURHAME:

BURHAME:  haye soo dhawaada maxaad galabta waddiin

BADE:         Annagu waxan wadnaa BADLAND

BIIXI:           Annaguna, BUURLAND

BULXE:        Annaguna , BANLAND

BUUNI:        Annaguna, Bunduqland

BARNI:        Annaguna waa BILILIQO IYO BAROORLAND

BURHAME ayaa kadibna khudbad dheer u akhriyay, marka uu dhammeeyana mid  waliba wuxu ka sexeexaya heshiis:

BURHAME:   Bishaariyo bilkhayriyo, war bilicsan weyaan maanta.

                  Beerkiyo laabtiyo, bogana waan ku hayay inaad sidaa u kala bixi  

                  Doontaan. Hase yeeshee wali ma ballaadhna, oo badh kalaan

                  Sugayaa, oo waa inaad BUNDUQLAND, BAROORLAND,

                  BA’AYLAND, BABAAYLAND, BURCIIDLAND, BICIIDLAND,

                  BOODHLAND, BARYOLAND, BATAAXLAND iyo inkaloo badanba keentaan.

                  Intiina imika halkan isugu timid, midkiinba waxan ka sugayaa         

                  abaal soo celin.

                   Badland, waxan ka sugayaa inaan baddeeda dekeeyo,

                   Dalxiis aan ku aado, daansha-daanshood a u joogo,

                   Dikadaheeda isticmaalo, Kala  soo dago waxan rabo, cidna    

                   diiday aanay odhanine,   

                   Waa inaad ku duugtiin qalinka.

BADLAND:     Waan ku duugnay qalinka, dalkana waad nala leedahay, sidaad                   

                    doontaba ka yeel.

BURHAME:     Buurland, waxan ka sugayaa, khayraadkee bahardaada buuraha

                    Dushooda inaan wada daldaldashoo, dibadaha u dhoofshoon,

                    doolar an ku qaataaye waa inaan diiday la’ I odhanine, taasna

                    qalinka ku duuga.

Buurland:      Waan ku duugnay qalinka, dalkana waad nala leedahaye,  

                    sidaad doontaba ka yeel.

BURHAME:     Bannaanland; waxan ka dalbayaa, in dur-durradiyo wabiyada

                    Dooxyada rogmanaya ee durduraya bannaanada, an soo dul

                    dagaayoon, dalag an ka waraabsadoon, daaro aan ka jeexdoon

                    dumar aan ku aroostee. Inaanan diiday la odhanayaynin,                 

                    taasna qalinka ku duuga

BANNAANLAND:  Waan ku duugnay qalinka, dalkana waad nala leedahaye 

                        sidaad doontaba la yeel.

Masraxa Tobnaad

Bashiir wuu ka dhoofay dalka, Biliso way jeclayd inaabtigeed hase yeeshee wakhti umay helin ay u sheegato jacalkeedaas.  Dadka ninba meel ayuu u dalandoolay, deg-degna iskuma arkaan oo malmahan danbe BILISO reerka war la iskama haynin. Mar haddii wakhtigu gabaati yahay, gayiguna colaad yahay, geeri iyo nolona gudboonyihiin labaduba. Biliso waxay go’aan satay inay gaadho gurigii BASHIIR oo bal ay ka war jacaykeeda iyo mustaqbalkooda.  Waxay guriga ugu soo gashay eddadeed BARKHADO, oo kalideed yuurarta, baroor iyo ducana is bar-bar waddda.  Marka BARKHADO u sheegto in wiilkeedii ay dhoofisay, iyaduna kalideed cidla usoo baxday ayay BILISO ku qaadaysaa heesta tiiraanyada badan ee soo socota: 

BARKHADO:           Bilisooy eddo, kumaan arag ayaamahan

                            Adduun waad aragtaa halkuu mari,

                            Inankii inaabtigaa, ayaan horaan dhoofinay

                            Odaygiina masaajid, ayuu isku ooday

                            Oo ilaa arbacdii maan arag, oo wanigaa aqal

                            Cidlo ah yuurara, Ilaah wa mahaddii haddaan adiga ku

                            arkaye, eddo soo dhawoow, eddo soo dhawoow ayay

                           odhanaysaa oo dhabanaday ka dhunkanaysaa.     

BILISO: ma hadlayso, ee heestan aya ku qaadaysaa   

Heesta Afraad

Baydka Koowaad

Heey hoowaa

Wadhi iyo ciiliyo

Wacdaraa dhacayee

Hoowaa

Waddankaygiiyo hooyaa

Wiiqmayoo habaabaye

Baydka Labaad

Heey, hoowaa

Waalidiyo ubadiyo

Walaaliyo waaxyo is jecelbaa

Hoowaa

Dagaal kala wareejiyoo

Midba waddan jiraayee

Baydka Saddexaad

Heey hoowaa

Waynihii na uummiyoo

Waaxidoow ku barinayee

Hoowaa

Wahanka naga qaadoo

Noo Wakiil noqo ILAAHOOW

Marka ay heesta dhammayso ayay ooyaysaa oo waxay odhanaysaa

‘Alla eddooy inaabtigay waan jeclaa’

‘Alla halkeen joogay markuu dhoofayay’

BARKHADO: All eddo anba waan kula jeclaa, isna waan ogaysiiyaye, iga aammu.

Way ka baxayaan masraxa, iyagoo gacmaha is haysta, Biliso ayaana barkhado u kaxaynaysa gurigoodii.

Masraxa Koow iyo Tobnaad

Bililiqaysigii guriga reer BURAALE.

Koox dablay ah ayaa usoo galaysa guriga reer BURAALE. Wixii alaab taalay oo dhan way boobayaan, Bayddan iyo Buraalana way dilayaan.

Waxayna qafaalanayaan BILAN.

Masraxa Labo iyo Tobnaad

Ololihii Shirka Carta

Burburka iyo boobtanka Soomaaliyeed wuxu damqayaa BUUNI oo ah wakiil reer jibuuti.

BAHDOON:   Jabuutiyo Soomliya, dad isku jiidha weeyoo

              Isku jaada dhammaane,

             Jabta gaadhay walaalaheen,Jirrada iyo xanuunkan

             Kama jeesan karaynoo, jiidhkaa ka damqanaayee

             An jeeskeena CARTA, jago uga xaadhnoo

             Isku soo jiidno dhammaanoo, jaawaysta nidhaahno

             Jalliilkana u barino inay, abid wada jiraane

             Jabuutiyeey soo dhawee, jaallayaasheena soomaaliyeed

Heestii Soomaalaay is maqal ayaa markaa Kooxdu ku heesaysaa

Heesta 5aad

Soomaalaay is maqal

Baydka Koowaad

Is maqal, is maqal

Somalaay is maqal

Summad midaan wadaagnaa

Soowd  klaiyaan leenahay

Dhaqan suuban iyo

Diinta waan ka simmannahaye

Sara kacoo, saf midaa galoo

Xaajo way silloon tahaye

Somaalaay is maqal

Baydka Labaad

Is maqal, is maqal

Somalaay is maqal

Sabaannaad warmihiyo

Sidateen rasaasood

Saablayda beekiyo

Seedaha is gooyseendd

Sahan galoo, dawladnimo sugoo

Sinnaan iyo caddaalad

Somalaay ogoow

Masraxa saddex iyo tobaand

QURBAHA

Waxa la joogaa qurbe. Soomaalida u soo qaxday Europe iyo Amerika waxay caadaysteen inay magacooda iyo xitaa qabiilkooda been ka sheegaan si’ay ugu helaan naxariis amma aqoonsi dalalkaasi.

Masraxa waxa soo galaya wiil soomaaliyeed oo u shaqeeya koox ah Lawyers. Shaqadiisu waa Lawyer  wuxuna u qaybsan yhay inuu soo qoro dacwadda dadka soomaaliyeed la tagayaan Immigrationka. Hadhawna u dacwiyo.

BAARUUD:  Subax wanaagsan, maxaan kuu qabtaa Saaka

BASRA:       Alla maanshaa allaah, waa wiil af –soomaali ku hadlaya oo Lawyer ah.

BAARUUD:  Waxan ahay soomaali

BASRA:      oo waliba soomaali baad tahay, waan ujeedaa waad u ektahay.

BAARUUD:   An biloowno, hawsha, magacaa walaal, meesheed ku dhalatay, ma guursatay wali, meeqa carruuraad leedahay, maxaad dadlkaagii uga soo carartay, waxyeello maxaa ku gaadhay, halkeebaad soo martay, sideed meesha ku timid.

BASRA:   Magacaygu waa Basra, waxan dhashay koowdii, bishii koowaad ee koow iyo lixdankii. Sagaal jeer baan guursaday, saddex carruurana waan leehay, sagaalkii nin een kala guursaday midba mar ayaa la dilay. Soomaaliya waxan uga soo cararay, waxan ka dhashay qabiilka ugu yar ee la yidhaahdo YARE, waallanna cadaadiyaa, waallana yasaa, hoos baa lanoo eegaa, markaa sidaas ayaan uga soo baxsaday.  Waxa la i soo saaray baabuur, haddana baabuur, haddana dooni, hadana markab, haddana TAREEN, haddana diyaarad, haddana tareen kale, mana garanayo meesha an soo maray.

BAARUUD:    oo miyaa lagu soo qafaashay.

BASRA:         haa oo indhaha la iga soo xidhay

BAARUUD:    miyaad garanaysaa ciddii indhaha kaa soo xidhay

BASRA:         Maya Allahay ka alla, indho ma saarin.

BASRA:         Maxaad kaleed ku daraysaa dacwaddaada

BASRA:         Wax kale kuma darayee, ku nuux-nuuxso in qabiilkayga, la fiir-

                   fiiriyo, la xaqiro, la yaso, la yarasto, oo YARE la yidhaahdo   

Basra way baxaysaa, waxa soo galaya oday soomaaliyeed oo isna wata carruur iyo islaantiisii.

BAARUUD:   Subax wanaagsan, magacaygu waa Baaruud, adna ii sheeg magacaaga, meesheed ku dhalatay?, sanadkeed dhalatay?, ma guursatay wali?, meeqa carruuraad leedahay?, maxaad dalkaagii uga timid?, wax yeello maxaa ku gaadhay?, halkeed soo martay?,

Odaygii:   waan magacyo batee, toloow keen u sheegaa. ( Mid cusub u sheeg

               ayay odhanaysaa). Waayahay, magacaygu waa BIIRSADE, iyadna

               waa BIIRSATO, carruurtaydu waa BIIRIYE, iyo BIIRIYA. Anigu waxan

               Dhashay, koowdii bishii koowaad ee Koow iyo lixdankii, iyadna

               waxay dhalatay, koowdii bishii koowaad ee Koow iyo kontonkii

              koow iyo kontonkii.

Waar adigaa iga wayn ayay odhanaysaa

Isna wuxu ugu jawaabayaa, naa waan ogahaye hoos u hadal, waa khidad cusube.

Haa waayahay, ayay odhanaysaa.

               Hadalkii ayuu sii wadanayaa. Carruurtaydu waa mataano,

               labaduba waxay dhasheen koowdii bishii koowaad kow iyo

              sagaashankii. Meel an soo marnay, iyo meel an ka jeedno iyo meel

               an joogno midna garan mayno. Soomaaliya waxan ka uga 

               nimidnay, waalla na soo eryay, oo qabiilka loogu necebyahay

               ayaan ka dhalanay ee la yidhaahdo NACAYB. Annaga, waallanna

               nacaa,  waallanna fiir-fiiriyaa, waallanaa daan-daansadaa.

(oo waliba ugu dar waallanna qod- qodaa waalanna qod-qodaa ayay odhanaysaa).

Naa balaayo, ku qod-qoddaye iga aammus ayuu odhanayaa

BAARUUD: Waayahay wax kale maku daraysaan:

Islaamo ayaa odhanaysa, ku nuux-nuuxso in lanna qod-qodo, oolanna fiir-fiiriyo.

BAARUUD: waayahay, sidaa ha innoo ahaato, dacwaddiina waan gudbinayaa, jwaabta ka timaadana waan idiin soo sheegi doonaa.

Way baxayaan. Waxa soo galaya qofkii ugu danbeeyay

BAARUUD:    Subax wanaagsan, magacaygu waa Baaruud, adna ii sheeg magacaaga, meesheed ku dhalatay?, sanadkeed dhalatay?, ma guursatay wali?, meeqa carruuraad leedahay?, maxaad dalkaagii uga timid?, wax yeello maxaa ku gaadhay?, halkeed soo martay?,

Odaygii:  Magacaygu waa SAMAALE, sagaal iyo lixdan baan jiraa. Afar wiil oo waaweyn ayaan dhalay,oo carabaha jooga, iyagaana isoo dhoofiyay. Beeni maxay qaban BOORAmaan ka immidday.

BAARUUD:  oo Boorama waa SOMALILAND.

SAMAALE:   Baddu waa isku dhadhan.

BAARUUD:  Wax kale maku daraysaa

SAMAALE:   Maya .

BAARUUD:  Waayahay SAMAALE, dacwaddaada waan gudbin, jawaabta kasoo baxdana waan kula socodsiin. Sidaas ayuu masraxu ku xidhmayaa

Masraxa Afar iyo Tobnaad

Shirka Jaalliyadda soomaaliyeed ee qurbaha

Wali wax lagu jiraa qurbihiiye, koox soomaaliyeed oo rag iyo dumarba leh

Ayaa shir isugu immanaya. Qodobo dhawr ah ayaa laga wada hadlayaa oo lagu taageerayo shirka CARTA. Kadib waxa markaa hees waddani ah ku qaadaya BASHIIR, oo ka qayb-qaatay shirka.

BAARUUD:  Muddaan is cunaynay, oon ciillanayn Soomaalaaye

                 Carta maka qayb galnaa, ma dhiibanaa codkeena

                 Ma ciseeynaa wanaaga, ma u ciidannaa soomaalinimo

ISLAAM.    Catrta maxay sheegi, tuullo cidlo ah weeyaane

                Iyadaaba caagan, oo cago bidhlaynaysa’e

                Halkee cagaha laga saari, ama labo cali kuwada hadli

BASRA:     Iima cuntami hadalkaad, odayahay cuskataye

               Ciso iyo sharafbay, carta leedahaye

               Carri xorrey ku taallaa, oon cad iyo jiidh wadaagnee

               Calankeeduna wuu babanayaa,oo ma qabo ciile

               Keenaan badnay caloolyoowgay, soo celiya leedahaye

               Coomadayhaw ma aadnaa, mise ciil kama koraad tahay

SAMAALE:  Cadho iyo ciilkaambi, cillad ma gooyaane

                Cuqdaduna ma fiicana, oo caadil baa xarrimaye

                Hala is calool xaadho haddii, carta loo goglay

                Codkayga waan ku taageeray, iyo waliba cudude

BILE:        Casiisoow Ilaahoow, Caalamul qayboow

               Carrigayga hooyo, u ciidan adiguyoo

               Caqiibadii dhulkaygiyo, soo celi sharaftiiyoo

               Wadnayaasha kala caagay iyo, isku soo cayin walaalaha

BASHIIR:    shirka carta nin diidoow, cisayn wayday soomaaliye

                Cillad baa kuu qarsoon iyo caabuq sii darane

                Cadaw shisheeyaa malaha, ku cawaansanaayee

                Amma caqligaa lagaa shubay, ciir iyo gadhoodhe

                Waar ha la is cafo, calaacashana halla isa saaro

                Ceeb ninkay u leedahoow, cidlaad gudaysaaye

                Mar danbaadse ka calaacali, caajisnimadaadaniye

     Intaa kadib BASHIIR wuxu ku qaadayaa heesta hoos ku qoran     

Masraxa 14aad..cont..

Heesta Lixaad: Dhaaxaan- ka- dhaaxaan

Baydka Koowaad

Soomaalaay dhaayaha fura

Dhabtii weeyi maantee

Lax dhukanbaa col moogee

Dheel-dheel wuu hadhayee

Dhaaxaan-ka-dhaaxaanbaan

Nabadii dhaawacnee

Dhaaxaan-ka-dhaaxaanbaan

Dhawrsanayneey qabiilee

Dhaaxaan-ka-dhaaxaabaan

Dhiigga saydhinaynee

Dhiidhiyoo, is raacoo

Dhulkeenii dhisoo u hiishaay

Baydka Labaad

Soomaalaay is dhagaysta

Dhayal haw malaynina

Cadawga dhinacyadeenaa

Dhibteenna ku farxaayee

Dhaaxaan-ka-dhaaxaanbaan

Nabaddii dhaawacnee

Daaxaan- ka-dhaaxaanbaan

Dhiigga saydhinaynee

Dhaaxaan-ka-dhaaxaanbaan

Dhawrsanaynay qabiilee

Dhiidhiyoo, is raacoo

Dhulkeennii dhisoo u hiishaay

Masraxa shan iyo tobnaad

Masraxa waxa soogalaya Sheekh Bashiir oo tusbax dheer sita, tasbiixsanayana. Mawrwadiisa Barkhado ayuu woxoogaa waraysanayaa

Oo uga warramaysa wiilkoodii BASHIIR. Biliso ayaa soo galaysa oo war dhiillo leh u sheegaysa.

BARKHADO:  

                      Sheekh Barkhadoow, shaahidbaad u  aragtaa in lagu jiro

                      shiidiiye              

                      Waakaa sheekhii gadh yeeshaba, lagu sheegayo shiftee                 

                    Adna waabad ka sii shaaruba dheertay, oo wuu shabahaabaa la              

                    Odhaniye, shuq-shuqna waaban maqlaayaye, sheekhoow

                    Gurigaaga joog, sheekadaaadana yarayso, shirna cid halla

                    Yeellan

BASHIIR:       Shaahidbaad u aragtaa in shiidii lagu jiro,shaarubaha iska xiir,  

                    sheekadana yarayso, shirna cid halla Yeelan, gurigana haka

                    shisheynin; Hmm, Hmm, Alleylehe shil baa

                    Dhacay, Alleylehe shil baa dhacay, Shaqlaneey warkaasi          

                    Kumaad shawrin kalidaaye, shil dhacay maanta weeyeen.

                    Sharci maan jabinaayo, xumo umma shakaalni, shanta 

                    salaadood ma dhaafo, kuwase igu shuufi, ee shiishkana igu

                    saari raba, shaydaan inay yihiin, shaki igama saarna’e

                    iyna shillal baa lagu gubiyoo, Aakhiraa lagu shidiye, talo kale

                    an ka shawrnee, sheeko maxaad ka haysaa wiilkii, waayahan

                    shibuu iska yidhiye. …..

BUILISO:     War fiican ma hayo oo saaxiibadaydii wacnayd ee BILAN waalla  qafaashay oo war danbe lagama hayo, waalidkiina sida adhigaa loo gawracy. Kadib aad iyo aad ayay u ooyaysaa.

BARKHAD:   Sumxaana laah, Inaa-lilaahi waa inaa lilaahi raajicuun

                  Alleylehe shilbaa dhacay, alleylehe shilbaa dhacay

                  Bal Aaskaan tagiye, idinku guriga sii jooga.

Iyagu gurigii ayay ku noqonayaan, isna wuu baxayaa. Daahuna wuu xidhmayaa.

Masraxa lix iyo tobnaad

Tanna waa bililiqo

Waxa suuqa ku kulmaya labo wiil oo saaxiibo ahaa, muddona an is arag, mid wuxu noqday BUDHE oo waa budhcad, mid kalana waa siyaasiyiinta taageera danbiilayaasha dagaalka ee u adeega ITOOBIYA.  Ka dib BUDHE ayaa ku marti qaadaya inuu gurigiisa ku macsuumo saaxiibkii BADE.

BUDHE: Ku soo dhawoow gurigayga

            An kuu kala sifeeyee

            Saabaanka meesha yaalli

            Boqolkiiba sagaal iyo sagaashan waa bililiqo

            Suudhkan an sitaa waa bililiqo

            Saacaddan an xidhanahay  waa bililiqo

            Surwaalkaygu waa bililiqo

            Saanadiyo hubkani waa bililiqo

            Sariirtiyo furaashkana waa bililiqo

            Salliga laftarkiisu waa bililiqo

            Saqaafadaha goglani waa bililiqo

            Saqafta an ku feedhani waa bililiqo

            Faynuuskan ii siraadani

            Isna waa bililiqo

            Isku soo wada geeyoo dhammaan waa bililiqo

Sir kalaan kuu hayaaye horey usoo soco ayuu odhanayaa

Wuxu tusayaa BILAN oo meel yar isku qarinaysa, gacanta ayuuna soo jiidayaa.

             “Tanna soow ma aragtid, iyadna waa bililiqo”

BADE:  Waryaa BILILIQO, wegereey ka waasacan, waligay ma moodayn inaad

           sidaa u calool adag tahay. Soowtii lagu sheegay maaha inaad

           dagaalkii Soomaali galbeed, cagta soo wadhay iyadooy xabbadba 

           dhicin.

           Waxan ku waydiiyay saaxiib, ruuxani dumarka ah eed soo

           Bililiqaysatay, dee maku meherisay xalaal, mise waxad ku qabtaa

           Xaaraan.

BUDHE:  Bililiqaan ka sheekaynaynaa, adna xalaalbaad ka hadlaysaaye,

             Halkay isaga yimadaan. Illeyn siyaasi caqli daranaa.

BADE:   Bililiqo anigaa  kuu haya sir weyn, lacagna ad ku helayso.

            Waxan magaalada u immidday inaan SHEEKH dadkii waalay ka

            qabto.  Sheekhaas ayaad u yeedhaysaa, gabadha meheri baad

            leedahay, haddii uu diido iyo haddii uu doonaba dadbadeed waad

            dilaysaa, dollarkana aniga i weydii.

BUDHE:  Doolarku soow waxan doonayaba maaha, Sheekha ku waalay, ii

             sheeg magaciisa, anigaa shirqooliyoo, shabaqana u qooliye.

BADE:    waxa la yidhaahdaa Sheekh BARKHAD .

BUDHE:  dib ayuu u yar boodayaa, waar kaasi Edaday weeyi odaygeeda’a,

             mid kale ma haysaa, dili kari maayo duqaasiye

BADE:     Eddadaa odaygeedu, ma dadka ad dilayso ayuu ka weyn yahay.

              Danbiile haddii uu yahay, waa inaad dal-dashaa, dacawad lagaa

              wediin maayee, doollarkaagana guro.

BUDHE:   Hadaba sideen wax u qorshaynaa.

BADE:     Taa aniga igu daa, sidaan ku idhaahdo uun yeel

BUDHE:  Waayahaye inna soo bixi.

Masraxa todoba iyo tobnaad

Bashiir ayaa farriinn u sida BILE, waxayna ku kulmayaan masraxa. Basiir ayaa u sheegaya, in BILISO warqad usoo dirtay, iyadoo soo sheegtay war xun ee ku saabsanaa in la qafaashay Xaaskiisii BILAN, isla markaana la dilay labadeedii waalidba.  Bile wuxu ku heesayaa heestan, ku qoran hoos.

Heesta LixaadL kuumaan baroorteen

Baydka Koowaad

Bado iyo wabiyiyo

Buuraa iga kaa xigoo

Qaarado ballaadhanbaa

Iga kaa baajinaayee

Haddaan baalal leehay

Amma baaxad iyo xoog

Barada ad joogtana

Barqo kama maqnaadeene

Kuumaan baroorteen

Kuumana balweeyeen

Haddaad iguba beernayn

Baydka Labaad

Intaad baylah tahaye

Cadaawawhii ku boobyna

Bunduqiyo rasaasiyo

Kuu haysto billaawaha

Baad igama dagayoo

Bogan maayo jiifkoo

Bilaneey la’aantaa

Baashaali maayee

Kuumaan baroorteen

Kuumana balweeyeen

Haddaad iguba beernayn

Masraxa siddeed iyo tobnaad

Waxa masraxa soo galaya, sheekh BARKHAD oo kasoo noqday aaskii BURAALE iyo baydan. Gurigiisuu ayuu usoo socdaa, waxana la kulmaya BUDHE iyo BALAALE.

BUDHE: Haye adeer iska warran, adigaan ku raadinaynaye

BARKHAD: War ma jiree, maato la’laayaybaan aaskoodii ka imidaye, ma waxweynbad ii raadinaysay

BALAALE: Inaa lilaah wa inaa ilaahi raajicuun, oo waa ayo adeer kuwaas la dilay

BARKHAD:  waa reer an daris nahayoo, Budhaa garanayee, reer BURAALE la yidhaahdo

BUDHE:  hadalkii ayuu badalayaa, adeer inankan oo carabta ka yimid caawana laabnay ayaa raba inaad gabadh deg-deg ugu meheriso, markaa illoow bi illa imika na raac. Tacsida reer Buraalana subaxa ayaan kula bilaabi oo anaa kharash oo dhan qabi doona.

BARKHAD: war xun maaha, inkastoon iska daallanahay, haddana wixii san waalloo deg-degaaye, bal inna mariya.

Gurigii ayuu soo galayaa, wuxuna ka naxayaa markuu arkay BILAN, way ku soo boodaysaa Adeer iyadoo leh. Waxase kala dhex galaya BUDHE oo odhanaya, Sheekhoow gabadhan aniga ayaad ii meherinaysaa, saaxiibkayna waa markhaati, sidaas ayaan kuugu yeedha. Sheekh Barkhad wuu ka diidayaa isagoo odhanaya ereyadan. Marka uu dhammeeyana waalla dilayaa. Inta uu heesta wado ayayse BILAN baxsanaysaa. BALAALE, si uu qariyo sirtiisa ayaa wuxu dhabarka ka tooganayaa BUDHE oo sii jeeda, lacagtiisana wuu iska qaadanayaa.

Heesta Tobnaad

Baydka Koowaad

Subxaan waa qaadiroo

Quwiile waa Ilaaheena’ee

Qafuuriyo Raxmaanniyo

Qahaariyo waa Casiisee

Qiyaamaa dhacaayoo

Qabribay su’aali taalaayee

Subxaan waa qaadire

Qasabkani ma yeelaayo’e

Baydka Labaad

Subxaan waa qaadiroo

Qorsheeye waa Ilaahaye

Qaladbaad waddaanoo

Xumaanbaad qasdiyaysaanee

Qiyaamaa dhacaayoo

Qabribay su’aali taallaayee

Subxaan waa QAADIRE

Qasabkani ma yeellaayo’e

Masraxa sagaal iyo tobnaad

Immigration matter

Waa qurbe iyo arrimihii Immigrationka. Waxa xafiiska BAARUUD fadhiya, BASRA, ISLAAM, iyo SAMAALE. Baaruud ayaa dadku sida ay u kala horreeyeen ugu yeedhaya.

BAARUUD: Haye BASRA subax wanaagsan.

BASRA: subax wanaagsan Baaruud

BAARUUD: Jawaabtii sharcigaagu way soo baxday, haddii an kuu akhriyana waxa laguu ogolaaday, sharci ku meel gaadh ah oo saddex sanadood ah, kaas marka uu dhammaado, waxa laga yaabaa in laguu kordhiyo. Markaa war xun maaha, umana baahna inaan imika wax dacwad ah ka biloowno. Dalka waad ku joogi kartaa, caydh waad ku qaadan kartaa, waxbarasho iyo shaqana waad ku heli kartaa.

BASRA:  War xun maaha ayuu ku leeyahay waana saddex sanadood. Oo maxay aniga sharci ku meel gaadh ah ii siiyeen, toloow ma sagaalkii nin een shegtaybaa. Awalba anigaa is hafrayee, wali koowba ma joogee. Kadi

BAARUUD:    oo wali laguma guursan?.

BASRA:         mika ahaan la ima qabo, ee miyaad adigu?

BAARUUD:    Anigu xaas iyo carruur ayaan leehay ALXAMDU-LILAAH.

BASRA:        Waar Afar iyo waliba sagaalba waa laguu ogolyahaye an iska war hayno.

BARAARUG: Waa hagaage mar kala ayanu iska war heli doonaaye, bal dad kalaa I sugayee, sidaa iyo nabadeey

Basra  way baxaysaa, waxa soo galaya odygii la baxay IIBAAN oo hadana carruurtii iyo ISLAANtiiba wata.

BAARUUD:   Soo dhawoow IIBAAN

IIBAAN:       Waan soo dhawahaye,sharcigii ma la I siiyay.

BAARUUD:   Haa Adiga iyo Xaaskaaga, iyo Carruurtaaba, waxa la idin siiyay

                  sharci buuxa, oo dalka xaq buuxa ayaad ku leedihiin.

Iibaano ayaa bood-boodaysa, oo odhanaysa, haa waxa lannagu siiyay waan gartay, waa waa lanna qod-qodaadii.

IIBAAN, Naa balaayo ku qod-qodaye, iga aamus ayaan ku idhi.  Taa laguguma siinine, waxa lagugu siiyay markaa da’da kuu yareeyaye.

IIBAANO: waar ma anaad da’ada ii yaraysay, adigaa yaraystaye.

Iyagoo isku qaylyaya, ayay sii baxayaan. Kadibna waxa soo glaya, SAMAALE

BAARUUD: Subax wanaagsan SAMAALE

SAMAALE:  waar waan barinaye, meeshii maxaa war ka soo baxay.

BAARUUD:  Waan ka xumahay,adiga war fiican kuuma hayo, oo sharcigii waa laguu diiday. Waxana laguugu diiday, inaad sheegatay inaad ka timiday BOORAMA oo ka tirsan SOMALILAND, oo loo aqoonsanyahay in dhibaato aanay ka jirin. Innamadaada ayaana kusoo dhoofiyay oo lacag leh.

SAMAALE: Waar hadalka iisoo kooboo ma waxa la igu diiday DAACADNIMADA. Illeyn ninka gaalka ah somali ficiis iyo somali fulaan,xaggiisa waa u wada Soomaaliye.

BAARUUD: haddii ad sidaa u fahamto, waa suurto gal in daacadnimad lagugu diiday. Immigrationku wuxu rabaa inaad dhibaato culus oo kusoo gaadhay ad sheegato, sida jidh dil IWM, iyo cabsi xoog leh oo and dalkaagii ugu noqon karin. Gunaanadkuna waxa weeyi in laguu diiday in laguu aqoonsado qoxootinnimo, hase yeeshee, waxad xaq u leedahay inaad qaadato  RAFCAAN, anigana ayaan hawshaas kuu gali. Dacwaddii horena waxbaan ka badalaynaa.

SAMAALE:  oo maxaan odhanaynnaa , beenbaan sheegaye, kama iman BOORAMA  ka iman.

BAARUUD: Waxaa iyo wax la mida

SAMAALE: Waryaa waa ninka, ‘naf maydhixi hayso, nafba maahine’ anna meel been lagu shaqaysani , joogi kari maayee, bal nimanka ii waydii inay waraaqo I siiyaan an dalka kaga dhoofo, xaggaa iyo cartaaban u sii socdaaye.

BAARUUD: Taasi dhibaato ma leh, ninka dalka ka dhoofaya, waraaqo iyo waliba lacagba waalla siiyaa. Anigaana kuu soo dhammayne, sidaa  an isku ogaano

SAMAALE: Adeer soo dhammee waxaad soo dhammanayso, sida ugu dhakhso badan.

Masraxa Labaatanaad

Waxa soo galaya BASHIIR, oo warqad ka helay BILISO. Waa warqad dhiillo xanbaarsan,oo sidan u qoran:

Walaakay BASHIIROOW, war kuuma hayo wanaagsane

Wayne wuxu qoray iyo, waxa dhacay xaqiiye

Wadbaa qaaday Sheekhii, wacanoow Aabahaaye

Waxa looga dhigay sobab, waa gacan cadaawee

U samir waaxidka , qalbigna wanaaji

Wardigiyio quraankiyo, wehesho ILAAHAY

Hana war-warin marbuu, wakhtigeenu samaaniye

Intaa markuu akhriyo ayuu qaddar aamusnaanayaa, kadibna wuxu ku qaadayaa, heesta HOOGTOOY ADDUUNYOOY. Oo ah sidan:

Baydka Koowaad       Hoogtooy Adduunyooy

Hawo bilaashiyo

Hammo beenaadeey

Marin lagu habaaboo

Halleynaaya aadmigoo

Inna wada hodaayaay

Hagardaamo weyneey

Adduunyooy!

Huq iyo ciil wal-waalaay

Aduunyooy!

Hadhka maalin guuraay

Adduunyooy!

Hooy an loo dhaxayneey

Adduunyoy

Baydka Labaad

Hoogtooy adduunyooy

Heddu way baxdaaye

Haddaad ruuxna baajinayn

Ma huraana Aakhiro

Halkii loo badnaa tahay

Ku hayaamo nooluhu

Hoosiis wareegaay

Addunyooy!

Hillin laga hayaamaay

Adduunyooy!

Hadhka maalin guuraay

Adduunyooy

Hooy an loo dhaxayneey

Adduunyooy!

Markuu heesta dhammeeyo isagoo wali warqaddii gacanta ku haya ayaa waxa soo galaya, BILE. Warqaddii ayuu ka qaadayaa, oo wada akhriyayaa, qaybta ugu danbaysa waxa ku qornaa, in BILAN, ka baxsatay dadkii qafaashay, oo mid ka mid ah qafaalatadu uu ahaa BILISO walaalkeed, oo isna isla gobtii lagu dilay.

Woxoogaa marka ay  murugoodaan, ayaa waxay ku tashanayaan, inay dib u dhoofaan.

BILE:  Saaxiib, markii horeba waxaynu isku diyaarinaynay inaynu CARTA

         tagno. Markaa waa inaynu deg-deg u baxno, oo bal aynu kuba sii

         horrayno CARTA.  Marka aynu halkaa gaadhno ayaan heli karnaa talo

         iyo tusaale wixii kale een yeelayno.

BASHIIR:  Waa qorshe wanagsan.  Telegram waa inaan diro oon ku hagaajiyo  RED CROSS oon u diri Hooyaday iyo Inaabtiday, una sheegi inaan carta usoo jeedno

BILE:   waa qorshe fiican warku wuu cad yahay.

Way ballammayaan, masraxana way ka baxayaan.

Masraxa Koow iyo Labaatanaad

BARNI ayaa calaacalaysa kadib markii ay ogaatay in inankeediinaa dhintay, waxa kale oo waaninaysa BILISO.

BARNI:     Aaheey adduunyadu, ururgiyo weynaa ciil

              Ayni iyo soomaali, ugu sii ayaan daranaa

              Aqli iyo iimaan, anshax xumaana qaarkood

              An ooyo ninkii yidhi, ii xidha Albaabada

              Arrinteenu weeyaan, iyo af kala qaade

              Ayaan eersadaa, ayaan u aaneeyaa

              Inankaygiyo Ammigiis, Ardaaga meydkoodu yaal

              Ayaa ii astayn kara, waxa irrid wada dhigay.

BILISO:  Hooyo barniyeey, bixiso weeyaan tani

            Boohin iyo xaajo,baano aan lahayne

            Boqorka mooyiye, garan maayo Binu Aadame

            Ha baadh-baadhin, balaayadan dhacday

            Baaqan maayo xaquyoo, Maruunbuu soo bixiye,

Way baxayaan, BILISO waxay soo booqanaysaa BARKHADO. Inta aanay booqanna waxay tagaysaa XAFIISKA RED CROSS ooy iyadu ka shaqayso.

Waxayna helaysaa TELEGRAMkii uu soo diray BASHIIR.

Masraxa Labo iyo Labaatanaad

BILISO waxay u gaynaysaa Telegramka BARKHADO. Sidan ayuuna u qoran yahay.

_________________________________________________________________

KU: BARKHADO DUCAALE & BILISO CAWAALE

KA: BASHIIR BARKHAD & BILE BURAALE

Waxan u soo jeednaa CARTA, xagiinaanan uga soo gudbi doonnaa.

Fadlan, sii raadsha BILAN.

__________________________________________________________________

Biliso iyo Barkhado waxay ku heshiinayaan, inay iyagu wiilasha ugu tagaan Carta, iyagoo cabsi u qaba nabad-gelyadooda.

Waxa kale ooy go’aansadeen, inay inta ay jidka ku jiraan sii raadiyaan BILISO.

        
Masraxa Saddex iyo labaatanaad

Bilan iyo duurka

Bilan duurka ayay heehaabaysaa, cabsi, gaajo,harraad iyo ciirsila’aan ayaa isigu biiray.

Iyadoo hareeraha eeg-eegaysa, ayay soo galaysaa masraxa.

BILAN:    Caynba-cayn adduunyooy, malihid caqiibo’e

             Waxan cadrad la jecel yahoo, cuud leh ahaadaba

             Caawaba waanigaa, cidlo madhan ka joogee

             Cagaagay oo waanigaa, calalkiina tuuraye

             Car-carraafay oo waanigaa, cerceeraye

             Allahayoow cid ii bixi, aday kugu cuslayne

Kadib heestan ayay qaadaysaa.

HEESTA SAGAALAAD

Baydka Koowaad        Cawa daranta noloshaan

Cuskadayee

Ciirsi waxan moodaa

Calaacalkee

Kii an calmadoow

Talo way iga ciirtee

Jacaylkan carbinaybaan

Cisee is leehaye

Waxan ka cararaa

Wa cadaw sokeeye

Cad iyo jiidh waa

Dad an cayn wadaagnee

Caqli iyo lahayn

Iimaan celiya’e

Baydka Labaad          Cooflaha Libaaxiyo

Caarroow shabeel

Meeluu dhurwaa ciyaan

Cuyubanahay kaliday

Cawshiyo ugaadhaan

Cidlo la hadhsadaayee

Cida dugaagu

Igama cabsiisee

Waxan ka cararaa

Waa cadaw sokeeyoon

Cad iyo jiidh waa

Dad an cayn wadaagnoo

Caqliyo lahayn

Iimaan celiya’e

BILAN, marka ay heesta dhammaysto ayaa  waxay maqlaysaa guux baabuur.

Marna way is qarinaysaa, marna weey eegaysaa. Marka uu baabuurku soo dhawaado ayay sheedda ka arkaysaa BILISO iyo BARKHADO oo shidhka ku jira, baabuurkana waxa leh laanqayrta cas. Jidka ayay ku ordaysaa, ooy ka hor tagaysaa baabuurka. Wuu is taagayaa, waxana ka soo dagaya BILISO, waalla isku boodaya, oo la isku ooyayaa. Dhammaan carta ayaa loo baxayaa

Masraxa afar iyo labaatanaad

KULANKII CARTA

Heesta Tobnaan

Sabaan-ka-sabaan

Baydka Koowaad

Ma sabaan ka sabaanbaan

Siqiir iyo Kabiirkeenu

Colaad sahadsanaynay

Ma sabaan ka sabaanbaan

Saacidaynay qabiiloon

Xumaha u sacabbaynay

Ma sabaan ka sabaanbaan

Calankeenii sagsaagnooy

Ciideeniina sabooshay

Ma sabaan ka sabaanbaan

Sadaqada shisheeyaha

Safarka u galynay

Saatirbaan baryaaye

Seerma weydaa innoo curan

Soomaalaay waad midoobiye

Heesta ugu danbaysa

Jabuuti waa dalkayga

Baydka Koowaad

BILISO:                      Bixisadii na jiidhiyo

Jirradii naga reebtayoo

Adaa noo jiidh naxayee

Baxnaaniniyaay Jabuutiyaay

Kooda:                      Baxnaaniyaay jabuutaay

Kooxda:                    Jabuuti waa dalkayga

Jabuuti waa dalkayga

Jabuuti waa dalkayga

Baydka Labaad

BASHIIR                       Jalliil baan uu baryaye

                                   Ha joogo magaceedu

                                   Ha jiro calankeedu

                                   Hana jabo cadawgeeduye

                                   Jabuuti waa dalkayga

Kooxda oo wadajirta:  Jabuuti waa dalkayga

Wada jir:                     Jabuuti waa dalkayga

                                   Jabuuti waa dalkayga

                                   Jabuuti waa dalkayga

Baydka saddexaad

BILAN:                         Wadnayaal is jeclaa iyo

                                   Walaalo isku jeeloo

                                   Kala jiideen waayuhu

                                   Jabuuti baa isku keentee

wadajir:                      Jabuuti baa isku keentay

Wadajir:                      Jabuuti waa dalkayga

                                   Jabuuti waa dalkayga

                                   Jabuuti waa dalkayga

Baydka Afraad

BILE:                           Jeesiyo isku aqal

                                  Jaga midaan wadaagnaa

                                   Isku jaadiyo dhiigna waan nahee

                                   Jabuuti waa dalkayga

Wada jir:                     Jabuuti waa dalkayga

Wada jir:                     Jabuuti waa dalkayga

                                   Jabuuti waa dalkayga

                                   Jabuuti waa dalkayga