Prof. Axmad I. Samatar: knowledgeable, trustworthy, incorruptible—and most importantly, driven by shared principles

 Wadhaf News-Sep.12, 2012: Guusha halganka geesiyadu xawli kuma timaad, waxaase hubaal ah in geedi socadka halgankaasi sideedaba yahay guul. Halganka professor Samatar soo waday muddo dheer waxaa ka mid ahaa tartankii doorashadii madaxweyne ee soo gabagabowday. Natiijadii ka soo baxday waxay ahayd tii ugu haboonayd ee lagu iloobi karo xildhibaanada ag maray taladii iyo ajandahii ugu mudnaa oo ahaa kan Hiil Qaran ee u sidey Dr Samatar.
La yaab male in wali Somalia ka xaroobin cidiyaha qabyaalada iyo musuqmaasuqa, waana sobobta dalku 21 sanno iyo dheeraad taarikh madow ugu jirey.

Doorashadii dhacday iyo musharaxnimadii Professor Samatar waxay iftiimiyeen dhowr qodob oo xasaasi ah:

1. Dhinaca Somalia guud ahaan

Waxaa hubaal ah in ururka Hiil Qaran iyo Professor Samatar dardar cusub ku soo kordhiyeen kor u qaadida tayada siyaasiinta Somalia oo horey ugu sifowday hoogaan xumo dadku khaati ka joogeen.

Musharaxnimada Professorku miisaankeeda ayay lahayd, qof waloo Somalia aayaheega ka warwerayaana shiki kagama jirin in Prof. Samatar yahay hogaanka ugu haboonaa ee Somalia sarejoojon kari lahaa, dareenkaana waxaad ka dareemaysay casimada Somalia intii olaluhu socday.

Nasiib daro shacbiga soomaliyeed ma ahayn kan codaynaayay. Waxaa codaynaayay xildhibaano marka horeba lagu xulay sifooyin dalab leh. Waxay noqdeen dad aan weli ka xoroobin qabyaalad, iimaan xumo iyo damiir xumo. Aayahii dalka oo gacantooda ku jiray may ixtiraamin balse waxay ka doorbideen inay damiirkooda baayacaan oo codkooda iyo aayaha ummada ay dhaafsadaan wax ay maalmo ku noolaadaan.

Olelaha doorashada waxaa loo adeegsaday lacago xad dhaaf ah oo dadka siyaasada Somalia u kuur gala ku qiyaaseen ilaa dhowr iyo labaatan milyan oo laaluush loo bixiyay. Hiil Qaran iyo Dr Samatar foolxumada nadiif ayay ka ahaayeen iyagoon uga joogsan lacag la’aan balse uga maagay mabda’ ahaan.

Waxaa weliba soo baxday inay xildhibaanadaasi u dhaqmayeen sidii dad aan sinaba ugu qalmin in laga qayb galiyo ka talinta aayaha dalka iyo dadka. Balamo been ah oo ka soo horjeeda dadnimada iyo diinta ayay galeen ayagoo ku gafay islaamnimadii ay sheeganayeen. Sidey doontaba ha noqotee, weli Somali kama xoroobin doqoniimadii gumaysiga qabyaalada, waana ta u weyn ee lagu macnayn karo in xildhibaanadu ka codeeyaan dadkii ugu kartida badnaa ee xilka madaxweyne u tartamaayay.

2. Dhinaca Waqooyiga

Musharaxnimada Professor Samatar waa mid sharaf u ahayd dadka reer Waqooyiga ee wali aaminsan in ayaahoogu mid yahay kuma darin kuwa ay wali uurka uga buuxdo wax Koonfur ka soo bogsanayso. Waqooyigu wuxuu madasha tartanka keenay musharaxii ugu aqoon badnaa Somaliya, aqoonyahan ay hagayso wadaninimo, qaranimo iyo dacadnimo, karti iyo aqoon inkastoo Somali weli himilooyinkaa ka doorbidayso ajandayaal raqiis ah oo loo bahan yahay in laga garaadaysto.

Professor Samatar iyo kooxdiisu waxay la kulmo kala duwan la yeesheen xildhibaanada Barlamaanka gaar ahaan kuwa ka soo jeeda Waqooyiga oo badankoodu ugu balanqaaday codadkooda. Nasiib daro balanqaadkii iyo axdigii ay galeen waxaa ka xoog waynaadey laba shay oo midna yahay hunguri midna ka sii xunyahay oo salka ku haya siyaasad raqiis ah oo la xidhiidha ujeedooyinkii loo samaystay Somaliland iyo qabyaalad waayo maaha Samatar nacayb waxay 28 musharax ee beesha dhexe kaga weecdeen Professorka, balse waxaa cad inay uga weecdeen reer nacayb, waana shiki la’aan.

Codadkii beesha dhexe ee Waqooyigu waxay la safteen Sheekh Shariif oo sida laga warqabo wacad la galay silaanyo markii ay ku kulmeen Abou Dabai.

Sobobta codadkaas beesha dhexe uga weecdeen nin reer Waqooyi ah oo laga doorbidey Shariifka waxaay keeneen in lays waydiiyo su’aalahan:

Siyaasiinta beesha dhexe ee midnimada la safan maxaa ku kalifay inay beeneeyaan cadaalad daradii Waqooyigu ka tabanaayay Koonfur? Cadaalada darooyinka waqooyigu tabanaayay miyayna ugu weynayn hogaanka sare ee Somalia oo intii ay xorta ahayd ka soo jeeday koonfur? Professor Samatar miyuuna ahayn siyaasigii Muqdisha ka dhex sheegay in talada dalku Koonfur gacanta ugu jirtay taniyo lixdankii? Maxay haddaba beesha dhexe codadkeeda u geeyay Shariif oo foonfur ah? Samtar oo la doortaa miyayna ahaateen bilowgii saxitaanka wixii lixdankii qaldamay?

Su’aalahaas jawaabtoodu way cadyihiin. Waxaa marag ma doon ah in beesha dhexe ujeedooyinka ay ka leeyihiin Somaliland ay tahay in ay ku saxaan wixii Beesha dhexe tabanaysay ee marnaba ma ahayn inay ku saxaan wixii Waqooyi tabanaayay. Sidaas awadeed markuu Prof. Samatar leeyahay Waqooyi iyo Foonfur ha loo wada hadlo, beesha dhexe dan uma arkaan, waayo waxay ku taamayaan in loo wada hadlo Beesha dhexe iyo Koonfur. Taas ayaa keentay in Shariifka laga doorbido kii danaha Waqooyiga iyo xaqa Waqooyiga ka midho dhalin lahaa.

Dareenka noocaas ah, inta siyaasada u dhuun dalooshaa way ogayd balse bulshada waqooyiga een beesha dhexe ahayn ma dareen sanayn. Waxaa hubaal ah ciyaarta Xamar ka bilaabantay in gabagabadeeda lagu dheeli doono Waqooyiga. Karis xun iyadaa wax ku waayiye, bisha tobankeedii wixii Muqdisho ka dhacay waxaa u dhutiyi doona Waqooyiga oo marna dib u ahaan doonin madays reerkii soo matalay siduu doono u dheelo.

3. Dhinaca Tolka

Damac la’aan, hiil la’aan ayaa lagu sifayn karaa siduu tolku u dhaqmay intii ay socotay olalihii doorashadu. Faalo ma leh doqoniimadii ina foorarisay een kariweynay inaan sida dadka yeelno. Waxaan weliba u jeedaa siday yeeleen kuwa sheegta inay wax barteen oo gacanta, afka iyo jeebka xidhay. What a shame! Doorashada ka hor ayaan maqaal qodobkan ka hadlaaya faafinay, maqaalkaas oo dulucdiisu ahayd : Gadabuursi iyo siyaasada : Dad aan sida dadka u samaysnayn!

Aduunka ficilbaa lagu dhisaa, kii kali ahaa ee ficil la yimid taageeraduu mudnaa inagama helin. Waa nasiib daro. Balse ogaada in adduunku yahay laba koox: “You see in this world, there’s two kinds of people, my friend, those with loaded guns, and those who dig. You dig.” (The Good The Bad and the Ugly). Inaan kala doorano soo maaha? Professor Samatar waa inta diyaarka ah (with loaded guns) inakuna winta lagu qodo ( who dig). …ogow “loaded guns” waa sarbeeb gun dheer…

4. Thanks to Professor Samatar

Musharaxnimada Professor Samatar sideedaba waa guul. Wuxuu muujiyay inuu yahay aqooyahan aan danayste ahayn balse qalbiga ay kaga jirto jacayl uu jacelyahay dalkiisa iyo dadkiisa horumarkooda. Waa aqoonyahan jecel inuu dalkiisa ka saaro mugdiga, gumaysiga qabyalada iyo siyaasadaha bulaacada ee hagaaya Hargaysa iyo Muqdishaba. Dhiiranaanta, raganimada, runsheegnimada waa calaamadaha geesiga, geesigana intuu ka dhashay ayaa marka hore la dagaalanta, marka xigana shisheeyaa tuurtuura. Laakiin geesinamada Professor Samatar waa mid ku dayasho leh waana hogaan maanta sameecadiisu kor u sii kacday tusaalena u noqon doona dayarta soo socota. Siduu u sheegay Maxamad Hersi Bahal oo maqaal taageera ah ka qoray Professorka, Samatar waa aqoonyahan ay ku day’daan kumeyaaal somalida waxbarata ee qurbaha joogtaa. Ficilka maanta u qaadayna wuxuu ka mid yahay dadaalkiisa joogtada ah ee uu ugu jiro dalkiisa.

Waxaa Professorka uga mahadnaqayanaa ficilka u qaaday oo dhowr shay noo iftiimiyay, arrimadaas oo dabcan raad ku yeelan doona talaabooyinka la qaadi doono mustaqbalka:

a) Wuxuu noo iftiimiyay inaan weli Koonfur u diyaar garoobin sidii wax looga qaban lahaa qodobka midnimada inkastoo Waqooyigu laftiisu weli yeelan damaca ah in wada jir loogu halgamo in madaxweyne laga noqdo dalka, waana tan ay garn waayeen xildhibanada waqooyiga ka soo jeeday.

b) Musharaxnimada Pro. Samatar waxay noo iftiimaysay in Beesha Dhexe ama goonigooste ha ahaado ama federalist ha ahaadee inay ka go’antahay in Waqooyi la micno yahay Beel kaliya oo mudan inay kalideed la xaajooto Koonfur.

c) Waxaa noo cadaatay in Tolku weli toosin, diyaarna u ahayn in laga qayb galo doodaha waaweyn ee dalka. Damac la’aantaasna waa mid ka marag ah dib u dhaca siyaasadeed ee muuqata balse loo bahan yahay in si degdeg ah wax looga badalo ka dib casharka ka soo yeedhay Muqdisho bishan tobankeedii.

Finally, Thanks Professor samatar.

JOG

Wadhaf News

Categories: Faalada Warka (News Analysis)