Wadhaf News-Aug. 19, 2012: Sida lala socdo waxaan Somalia ka socda hirdi siyaasadeed oo lagu soo afjaraayo dawlada ku meel gaarka ka ah, waxaana loo diyaar garoobayaa ama lagu guda jiraa olalaha doorashooyinka lagu soo xulaayo Barlamaka cusub oo 202 xubnood la shaaciyay magacdoodii iyo doorashada madaxda sare ee dawlada badali doonta tan ku meel gaadhka ah. Waa marxalada Somalia ka soo saari doonta xabaashii siyaasadeed ee 21 sanno ku jirtay amba mid ku sii xabaali doonta hoogii iyo habaarka Somalia ku habsaday ee ay qayrkeed kaga hadhay.

Tartankaa loogu halgamaayo xilka ugu sareeya ee dalka Somalia waxaa ku boratamaaya dhowr iyo labatan musharax. Beelaha Somalia ku nool saddex ka mid ah ayay musharaxiintaasi ka soo jeedaan, kuwaas oo kale ah Dir, Daarood, Hawiye iyo Digil&Mirifle. Si kale marka loo dhigo 19 musharax ayaa ka soo jeeda beelaha Darrod( 7) iyo Hawiye (12). Digil iyo Mirifle waxaa u sharaxan Shariif Xasan Sh. Adan oo ahaa gudoomiyihii Barlamaanka la badilaayo. Beesha Dir waxaa ka soo jeeda Musharax kaliya oo ah Professor Axmada Ismaaciil Samatar oo ka soo jeeda Dir-Gadabuursi, waana musharxa Xisbiga Hiil Qaran.

Taniyo intii la shaaciyay magacyada musharixiinta madaxgtooyada u ordaaya, waxaa mareegaha Interneedka lagu arkaa qoraalo iyo maqaalo ay qoraan taageereyaasha musharaxiintaa kala duwan. Taageerada musharaxnimada siyaasiinta  inta badan waxaa dabada ka riixaya qabiilooyinka ay ka soo jeedaan ama shaqsiyaad ay isu qabiil yihiin oo soo bandhigaaya awoodaha ay ku ogyihiin musharaxooga. Waana wax caadi ah in musharaxa ay taageeraan inta aqoon u leh iyo inta u dhow ee ogaanshaha wax qabadkiisa u faro dhuudhuuban.

Dhacdadaas waaqiciga ah lagama hayo dadka waxbartay ee uu ka soo jeedo Professor Axmad Ismaciil Samatar. Maxay ku dhacday?

Shiki kuma jiro in Professor Samatar Yahay musharaxa ugu aqoon balaadhan ee horey u muujiyay inuu leeyahay karti hogaaneed caalamka aqoonta aaminay saxeexeen. Waa aqoonyahan halka sare kaga jira hogaanimada aqooneed ( Word Class Scholar) oo hogaamiye ka noqday jaamacad ka mid ah kuwan ugu waaweyn aduunka. Haddii khibrad iyo aqoon maanta soomali ku xisaabtamayso Musharaxa Hiil Qaran soomali cid lama tartansiiseen laakiin waxa soomali indho tiray waa qabiil oo u noqday diin. . ( Halkan ka fiirso C.V.-ga Prof. Samatar)

Waxaan ognahay inuu Professor Samatar yahay aqoonyahan furdaamin kara dhibaatooyinka Somalia haysta, horeyna u muujiyay in isaga iyo Hiil Qaran fahmeen xaalada dalka ku habsatay.

Gobolada Galbeedka Waqooyiga Somalia ee u ka soo jeedo Professor Samatar waxaa lagu tiriyaa gobolo aqoonta darajeeya oo ixtiraama aqoonta, waa sida lagu xanto.  Sidaa awadeed, waxaa la filaayay markii la shaaciyay musharaxnimada Samatar in dad wax bartay oo goboladaas ka soo jeedaan ficil ahaan taageeraan musharaxnimada Profesorka.  Inkastuu Professor yahay shaqsi qabyaalada ka fog waayo qabiilku waa kan soomali halkaa dhigay, hadana waxaa is weydiinle waxa aamusiiyay reer Boorama, gaar ahaan dadka degmada Boorama ku koray ee dibadaha daadsan. Horey ayay soomali ugu maahmaahday toos nin leh ayaa u galgasha tolna wuu irkiyaa. Maahmaahdaas waxaa beeniyay badanaa raga lagu tuhmo inay wax barteen eek a soo jeeda jiidaa.

Iska daa qoraalo ay ku taageeraan Dr Samatar-e, waxaa la hayaa shaqsiyaad waligoodba taageersanaa Somaliland oo markay maqleen musharaxnimada Dr Samatar u digo rogtay Muqdisho oo qoraalo guulwaydaynimo ah ku taageeray Shariif Sh. Axmad oo ay hore u quudhsan jireen.

Inta aamusana waa saddex nooc:

1)      Qaybta koowaad waa dad tareekii siyaasadeed waa hore ka tagay oo wax intii samaysataba aaminsanay iska aaminay oo siyaasad ahaan garaadkoodu sanka wax ka dheer arag. Kuwaa waxaa ka mid qaar aaminsan inay talo gacanta ku hayaan oo haddii ay Prof. Samatar soo hadal qaadan waxaa ay wayayaan, kuwaasi waxay u badan yihiin da’da kontan jir ka yar. ( Waa da’dii ku dhex milantay 21 sanno oo jaho wareer ah).

2)      Kooxda labaad waa dad aaminsan inay aqoon leeyihiin laakiin Prof. Samatar khashifay. Muxuu ku khashifay? Wuxuu u sheegay in nolosha waxa micno u sameeyaa inuu yahay ficil balse ayna ahayn digirii jamacad laga qaato. Wuxuu u sheegay in siyaasadu tahay waxa aadamuhu ku nool yahay oo xoolaha iyo Ilahay mooyee siyaasad laga maarmi Karin. Kooxdaas waa kuwa marka arrin siyaasadeed loola tago ku jawaaba: “Anigu siyaasad shaqo kuma lihi”, “ Anigu arrimaha tolka iyo waxa la halmaala waan iska daayay”; “ Anigu caruurtaydaan u shaqaystaa” iyo wax la mid ah.

3)      Kooxda saddexaad waa in dhaqan ahaan fahmin Professor Samatar oo degaan ahaan ka soo jeeda Gabiley. Kooxdaasi waa koox aan iska dhex arki Karin Samaroonka Bariga balse ku takhakhusay ficiltan dhexdooda ah awoodna u lahayn inay la ficiltamaan ama la tartamaan dad ayna isku dhaqan ahayn isku tol haba ahaadaane. Kooxdaasina waa kuwa loo nisbeeyo dib dhaca dhinac walba ah ee Awdal gaar ahaan Boorama. Calaamadaha lagu gartana waxaa ka mid ah shaqsiga iyaga ah eek a dheereeya cagaha ayay soo qabtaan oo way la soo deggaan.

Odey reer Boorama ah ayaan maalin waydiiyay su’aashan waana ka hor musharaxnimada Prof. Samatar. Waxaan ku idhi: “ Adeer labada nin ee Ilma Samatar, magaca Gadabuursi meel bay gaadhsiiyeene maxay jaamiciinta reer Boorama u taageeri waayeen?” Odeygii intuu aad u qoslay ayuu igu yidhi: “ Wax kale maaha, waa xumaan”.

Odeygii laftiisii ayaan bishan awalkeedii dib u arkay, markaasaan soo qaadnay musharaxnimada Axmad Samatar. Anigoo maanka ku hayn su’aashii aan bari hore waydiiyay ayuu igu yidhi: “ Maanta soo maad sixin jawaabtii aan beri hore ku siiyay”. Wuxuu ii raaciyay hadalka maqalkan iga keenay wuxuuna yidhi: “ Adigu ma waxaad u haysatay in Gadabuursi sida dadka u samaysan yahay?” Haddaa hee ayaan ugu jawaabay. Wuxuu ii celiyay: “ Waan kaa waynahay, Booramana lafaheegii ayaan ahay, haddaad hesho nin asal ahaan reer Boorama ah oo aqoonle oo taageera Prof. Samatar, anaa been sheegay. Waana xumaantii aan kuu sheegaayay. Waliba iska aamusi maayaane iyagaa ceebayn ninkaa tolkood ah”. I Was shocked but it was the plain truth…

Taa haddan intaa ku dhaafo, markaan arko habdhaqanka doqoniimada leh ee dadkaas waxaan xasuustaa Maraykanka madow siday qaarkood u arkeen musharaxnimadii Obama markii la shaaciyay. Dad u bartay in loo taliyo, oo hankii iyo damacii aadamuhu ka lumay ayay ahaayeene waxay lahaayeen “ Waar kan yaree madow ee waliba Afrika ku abtirsada maxaa waalay, muxuu iska cadibayaa, ma halagu bartuu leeyahay”. Fikirkaas ayay madow badani qabay ilaa habeenkii uu Obama tartankii u horeeyay oo ka dhacay Iowa oo 95% cadaan yihiin ku galgashay Hillary Clinton.

Waxaa hiiliya shaqsi isku kalsoon oo aaminsan in hadduu dadaalo inuu wax noqon karo. Dadkaan ka hadlayaa ma hiilin karaan mana laha raganimadii lagula tartamaayay qayrkood. Iyagoo haysta aqoon yahan sameeyay dadaal aan cidna samayn, iyagoo haysta hogaan karti leh oo maanta lagu yasi Karin aqoontiisa ayay haddana ku dhiiran kari waayeen inay barbarjoogsadaan geesinimadiisa. Iska daa isbarbartaage, lagama hayo inay u qiraan raganimadiisa iyo kartidiisa uu ku awooday inuu hawaysto inuu Somaali u taliyo.  Weliba habaarka intaa ka daran waa iyagoo ay ka suurtowdo inay jaahil kale sacabka u tumaan. Waa qodobka beeneeya aqoon lagu xanto oon waxba ka jirin, waayo aqoontu waa ta ku garasiinsa ama ku gaadhsiisa inaad daacad ahaato, runtana ka gaban, cilmigaad sheeganaysana dadka ugu dhaamisid.

Haddaad moodeen inay malo awaal tahay faaladaydani bal isha mariya mareegaha Internet-ka ee ay maamulaan dadkaan ka hadlaayo.

Ilaahay nalalka kama wada damiyee, waxaa jira deggaankaa aan sheegay dad ka soo jeeda oo aqoonyahano ah oo ka duwan dadkaan soo sheegnay. Waana shaqsiyaad horey u goystay inay la saftaan afkaaraha prof. Samatar  waana dad amba aqoonyahano aaminsan  in aqoontu aqoonta u hiiliso, waase faro ku tiris tayo leh.

Nasiib wanaag maanta Professor Samatar waajibkiisii wuu gutay, waana shaqsi ceeb ka reeban tahay oo muujiyay inuu banaanka ugu soo baxo u gurmadka ummada soomaliyeed. Soomalida aqliga lihi oo beel walba leh ayaa ku kalsoon hogaanimada Professor Samatar. Hadduu madaxnimada ku guulaystana waa mid soomali oo dhan u dan ah laguna dagi doono, haddii xagga Ilahay ay ka noqon waydana Prof. Samatar waajibkiisii wuu gutay ismana canaanan doono damiir ahaan. Magaceeda Qaranka iyo magaca tolkiina korbuu  u qaaday wuxuuna ku qoray sambuuradda Taariikhda !….

Kuwa damiirkoodu ifka ku kadeedi doonaa waa inta taladoodu noqotay mid aan soomalida kale lagu arag oo salkeedu yahay hiil la’aan, gurmad la’aan, ficil la’aan iyo damac la’aan. Nacasnimadaasina waa mid badankeena inoo gaar ah oo rumaynaysa hadalkii odeyga kor ku xusan ee ahaa: “Gadabuursi sida dadka uma samaysna”.

Wadhaf News